Những điều thấy được khi thay đổi góc nhìn
Trong tiểu thuyết, góc nhìn sẽ khác nhau tùy thuộc vào người dẫn dắt và cách thức dẫn dắt câu chuyện đó. Nếu người kể xuất hiện trong câu chuyện thì là ngôi thứ nhất; nếu không xuất hiện trong câu chuyện thì đó là ngôi thứ ba. Góc nhìn được quyết định bởi việc người kể là nhân vật chính, người quan sát, hay người tường thuật biết được nội tâm của các nhân vật xuất hiện trong đó. Khi kể chuyện từ góc nhìn của nhân vật chính là ngôi thứ nhất, nội tâm của nhân vật chính có thể được bộc lộ một cách sống động, từ đó thu hút sự nhập tâm của độc giả. Góc nhìn của tác giả toàn cảnh ở ngôi thứ ba thì cho phép khắc họa tỉ mỉ tâm lý không chỉ của nhân vật chính mà cả các nhân vật xung quanh, đồng thời phân tích tình huống để truyền đạt chính xác câu chuyện mà tác giả muốn kể.
Góc nhìn của chúng ta đối với cuộc sống như thế nào? Người ta thường sống và phán đoán theo góc nhìn của nhân vật chính (ngôi thứ nhất). Điều quan trọng là tập trung vào tình huống mà bản thân gặp phải và chủ động giải quyết các công việc được giao phó. Tuy nhiên, khi phát sinh vấn đề, nếu chỉ xem xét trên lập trường của bản thân thì rất dễ đổ trách nhiệm cho người khác. Kiểu như mình là người duy nhất phải làm việc vất vả trong khi những người khác làm việc thoải mái, hoặc đổ lỗi hoàn toàn cho hệ thống hay môi trường xung quanh về những thất bại của bản thân.
Nếu nhìn nhận tình huống từ góc độ người thứ ba thì sẽ thế nào? Giáo sư Jason Moser, khoa Tâm lý học Đại học bang Michigan, thông qua các cuộc thí nghiệm đã kết luận rằng khi biểu hiện trạng thái của bản thân trên lập trường của người thứ ba, thì khoảng cách tâm lý được đảm bảo và có lợi cho việc điều tiết cảm xúc. Hãy xem bản thân mình như một nhân vật trong tiểu thuyết, rồi suy ngẫm xem hiện tại cảm giác của mình như thế nào, nguyên nhân gì đã khơi dậy cảm xúc ấy, các nhân vật khác đóng vai trò gì và có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường xung quanh. Nếu bình tĩnh lại và lùi lại một bước để nhìn nhận toàn cảnh thì sẽ có được cái nhìn bao quát hơn. Điều này giúp hiểu rõ tình hình và chấp nhận vấn đề với thái độ cởi mở hơn.
Trong Kinh Thánh có xuất hiện ví dụ về người làm vườn nho (Mat 20:1-16). Chủ vườn nho đã gọi những người đang rảnh việc ở bên ngoài và cho họ vào làm việc trong vườn nho. Đến tối, người chủ đã trả cùng một công giá cho tất cả mọi người, từ những người làm việc từ sáng sớm, những người tham gia giữa chừng, đến những người chỉ vào vườn một giờ trước khi kết thúc công việc. Xét từ góc nhìn của người đã làm việc từ sáng sớm theo ngôi thứ nhất, họ cảm thấy mình xứng đáng được trả công nhiều hơn vì đã làm việc trong thời gian dài, nhưng lại cảm thấy bất công và bực bội vì nhận được tiền công ngang bằng với người chỉ làm việc trong thời gian ngắn. Hãy thử xem xét tình huống tương tự từ một góc nhìn khác. Người chủ đã trả tiền công cho tất cả mọi người theo như lời đã hứa lúc ban đầu. Hơn nữa, những người đến sau cùng có thể đã làm việc không tiếc sức mình với lòng biết ơn đối với người chủ đã cho họ một công việc, nên đã lấp đầy khối lượng công việc đáng lẽ phải làm cả ngày trong thời gian ngắn.
Trong khi làm công việc Tin Lành, có khi chúng ta thấy dường như sự lao khổ của bản thân nhiều hơn các người nhà khác. Song, chúng ta không thể biết hết mọi tình huống vì chúng ta không phải là những tồn tại “toàn tri”. Đối với Đức Chúa Trời toàn tri toàn năng, hết thảy những người nỗ lực vì Tin Lành, dù là người gieo giống hay người tưới nước, đều đáng yêu như nhau. Đức Chúa Trời ghi nhớ mọi nỗ lực vượt qua thử thách trước mắt và trung tín với Ngài; Ngài sẽ ban thưởng tùy theo việc họ làm (Khải 22:12). Thật cảm tạ thay, dù có những lao khổ không thấy được, nhưng không có lao khổ nào là vô ích cả (I Cô 15:58). Chúng ta hãy cảm tạ Đức Chúa Trời, Đấng đã kêu gọi các tội nhân và giao phó nhiệm vụ quý báu; đồng thời hãy có góc nhìn của người chủ đang chờ đợi thành quả của những giọt mồ hôi. Khi ấy, chúng ta sẽ thấy các anh chị em đang nỗ lực hết sức tại vị trí được ban cho, và chúng ta sẽ cùng nhau nhận lãnh mão triều thiên của sự sống.
