WATV.org is provided in English. Would you like to change to English?

Ong mật, người canh giữ bí mật của Hệ sinh thái

1337 Xem

“Nếu loài ong tuyệt chủng, thì loài người cũng sẽ bị tuyệt chủng trong vòng bốn năm.”

Đây là câu nói nổi tiếng thường được cho là của Albert Einstein. Ong mật được biết đến như một loài côn trùng có ích trong việc lấy mật. Loài côn trùng có sọc vàng nâu này có một cái ngòi nên bạn không thể dễ dàng đến gần nó. Sinh vật nhỏ bé này là gì, mà lại liên quan mật thiết đến sự tồn vong của nhân loại như vậy?

Ong mật sống trong tổ ong hình lục giác. Nói chung, một đàn ong bao gồm một con ong chúa và hàng chục nghìn con ong khác, hầu hết trong số ong thợ là ong cái. Ong thợ làm hầu hết mọi công việc quan trọng; chúng tìm kiếm thức ăn như mật và phấn hoa, xây dựng tổ, nuôi ấu trùng và bảo vệ tổ khỏi những kẻ thù nguy hiểm. Drone vốn là ong mật đực, chỉ cần cho ong chúa giao phối và đẻ trứng, do đó khi không có đủ thức ăn trong tổ ong, chúng sẽ bị ong thợ đuổi ra ngoài. Một con ong chúa có kích thước lớn hơn được sinh ra từ một quả trứng được thụ tinh giống như những con ong thợ cái khác, nhưng nó trở thành ong chúa bằng cách ăn sữa ong chúa1 trong suốt giai đoạn ấu trùng.

1. Sữa ong chúa: chất lỏng giàu dinh dưỡng màu trắng được tiết ra từ các tuyến trong hầu họng dưới của ong thợ để nuôi ấu trùng sắp trở thành ong chúa. Là một axit béo không no tự nhiên, có tác dụng chống ung thư.

Một con ong chúa đẻ tới 2000 quả trứng mỗi ngày. Khi ong chúa không còn khả năng đẻ đủ trứng, ong thợ nhận thấy điều đó theo bản năng và sẽ nuôi một con ong chúa mới để duy trì bầy của chúng. Khi ong chúa mới được lên ngôi, ong chúa cũ sẽ ở lại một thời gian và sau đó bị phế truất. Lúc này, một đàn ong thợ bảo vệ ong chúa cũ và đi theo nó để tìm kiếm nơi ở mới; bằng cách này, bầy ong được phân chia ra.

Nếu ong mật tuyệt chủng trên trái đất, trước hết, chúng ta sẽ không thể ăn mật. Mật ong là một chất ngọt mà ong mật tạo ra bằng cách thu thập mật từ hoa. Đã từ lâu, nó đã được coi là thực phẩm, là vị thuốc quý của thiên nhiên. Chứa nhiều glucose, fructose và hơi ẩm, mật ong rất dễ tiêu hóa và có giá trị dinh dưỡng cao. Đàn ong có ong chúa sinh sống sẽ thu được từ khoảng 10–13 kg (22–28 lb) mật ong.

Sữa ong chúa được sử dụng như một chất bổ sung chế độ ăn cho con người và là một thành phần của các sản phẩm giống như thuốc. Propolis2 (keo ong) được sử dụng như thực phẩm bảo vệ sức khỏe và cũng được sử dụng trong một số mỹ phẩm và kem đánh răng. Khi bạn bị ong đốt, vết đốt sẽ sưng lên và ngứa. Ở một số nước, họ sử dụng nọc ong này để điều trị bệnh viêm khớp. Ở Hàn Quốc, họ liên tục phát triển các loại thuốc thay thế như trị mụn bằng nọc ong mật.

2. Keo ong: một hỗn hợp nhựa mà ong mật thu thập từ chồi cây, nhựa cây hoặc các nguồn thực vật khác

Vào năm 2013, Cục Phát triển Nông thôn Hàn Quốc đã phát hiện ra 36 vi sinh vật — 10 loại Lactobacillales và 24 loại Proteobacteria trong ruột của ong. Pyrosequencing là một phương pháp xác định thứ tự của các hợp chất nucleotide trong DNA. Nó chính xác hơn là nuôi cấy vi khuẩn hiện có và sử dụng nhận dạng3. Bifidobacterium là chế phẩm sinh học được xác định từ ong mật, có một loạt tác dụng có lợi cho sức khỏe như sản xuất kháng sinh, điều chỉnh phản ứng miễn dịch, ngăn chặn ung thư và sản sinh vitamin. Lactococcus lactis được sử dụng rộng rãi trong sản xuất sữa lên men và pho mát, chỉ được tìm thấy từ một loại ong nhất định. Vì vậy, nhiều nghiên cứu về nuôi ong mật thành công, phòng ngừa bệnh cho ong mật và phát triển các tác nhân vi sinh có lợi được mong đợi sẽ được đẩy nhanh.

3. Nhận dạng (trong sinh học): quá trình gán tên đơn vị phân loại đã có từ trước cho một cá thể sinh vật trên cơ sở các đặc điểm cá thể tự nhiên

Một công việc quan trọng khác mà ong mật làm ngoài việc cung cấp thức ăn và thuốc là thụ phấn. Thụ phấn cho cây có nghĩa là thụ tinh bằng cách chuyển phấn của nhị hoa đến nhụy hoa. Hầu hết các loài thực vật đều sinh trái và hạt thông qua quá trình thụ phấn, và có nhiều cách thụ phấn khác nhau: ưa nước (khi phấn hoa được phân phối bởi dòng nước), ưa mùi (do chim), ưa khô (do gió) và ưa côn trùng (do côn trùng). 40% thực vật là hoa entomophilous, và 80% trong số chúng được thụ phấn bởi ong. Để thu hoạch 1 kg (2,2 lb) mật ong, ong mật tìm kiếm khoảng 5,6 triệu bông hoa. Quãng đường chúng bay tương đương với việc bay vòng quanh trái đất. Trong khi những con ong chăm chỉ hàng ngày bay từ hoa này sang hoa khác để tìm mật, thì cây cối lại sinh hoa kết trái và phát tán giống nòi của chúng.

Tại các trang trại trồng một loại cây như hạnh nhân, cà rốt và hành tây trên quy mô lớn, quá trình thụ phấn phải kết thúc trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, điều đó hầu như không thể làm được bởi bàn tay con người, và do đó ong mật cần thiết hơn bao giờ hết. Hơn nữa, thực vật được thụ phấn bởi ong sẽ cho quả thơm ngon hơn so với khi được thụ phấn nhân tạo. Ở các nước như Hàn Quốc, nơi có bốn mùa rõ rệt, họ trồng dâu tây, cà chua bi, ớt chuông, v.v., thậm chí vào mùa đông trong nhà kính, nơi họ cần nhiều ong mật hơn để thụ phấn cho cây trồng của mình. Để làm như vậy, đôi khi họ nhập khẩu ong vò vẽ từ nước ngoài vì chúng sống sót qua mùa đông tốt hơn so với ong mật bản địa của Hàn Quốc. Một thử nghiệm cũng được tiến hành để bảo tồn các loài ong thợ cùng nhau ở nhiệt độ thấp và đánh thức chúng theo nhu cầu.

Ong mật – những chú thợ nhỏ bé và chăm chỉ đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái của trái đất – thường được báo cáo trên phương tiện truyền thông rằng chúng đang giảm số lượng trên phạm vi toàn cầu. Tại một trang trại hạnh nhân ở Florida, Hoa Kỳ, những con ong mật được đặt để thụ phấn đột ngột biến mất vào năm 2006. Đã có sự sụt giảm lớn ở Hoa Kỳ vào năm 2007; 25% trong tổng số ong giữ nhà đã bị xóa sổ và 30% trong tổng số tổ ong tại Mỹ đã giảm xuống 30%. Các dấu hiệu tương tự đã được báo cáo liên tiếp ở Úc, Brazil, Canada, Trung Quốc, các nước Châu Âu và các nước Châu Phi. Sự mất mát của một đàn ong được gọi là Sự hỗn loạn sụp đổ bầy đàn (CCD)4. Ở Hàn Quốc, khoảng 76.7% ong mật đã bị giết bởi vi rút túi (sacbrood Virus)5 trong năm 2010, nhưng phương pháp chữa virus này đến bây giờ vẫn chưa có. Vì tổn thất này ngày càng nghiêm trọng hơn theo từng năm, nên việc thu hoạch mật ong từ ong bản địa càng khó khăn hơn trong cả nước.

4. Rối loạn Sụp đổ Bầy đàn (CCD): là hiện tượng liên quan đến sự biến mất đột ngột của ong thợ trong tổ ong hoặc đàn ong mật phương Tây

5. Vi rút Sacbrood: là một loại virus lây nhiễm sang ấu trùng của ong mật, dẫn đến không thể hóa nhộng mà chết. Ấu trùng hoặc nhộng chết bị ong thợ ném ra khỏi tổ, cuối cùng số lượng ong thợ giảm dần, chỉ để lại một tổ trống sau vài tháng

Vì CCD gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với nông nghiệp nói chung, các chuyên gia côn trùng học, vi sinh, hóa học và vật lý từ Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) đã điều tra để tìm ra nguyên nhân gây ra điều đó. Kết quả là, nhiều nguyên nhân đã được đề xuất: biến đổi khí hậu, sóng điện từ, chất ô nhiễm hóa học, thuốc trừ sâu, virus gây tê liệt ong cấp tính của Israel (IAPV), v.v. Các nhà nghiên cứu về ong mật của Đại học Montana nghi ngờ rằng vi rút ánh kim của côn trùng và loại nấm có tên là Nosema ceranae gây ra CCD. Mặc dù có nhiều giả thiết, tuy nhiên, nguyên nhân cuối cùng gây ra CCD là gì vẫn chưa rõ ràng cho đến nay. Trong cuốn sách Mùa thu không trái: Sự sụp đổ của ong mật và cuộc khủng hoảng nông nghiệp sắp tới, Rowan Jacobsen cảnh báo rằng sự tuyệt chủng của các loài côn trùng thụ phấn cho cây trồng sẽ không chỉ ảnh hưởng đến việc nuôi ong mà còn ảnh hưởng đến nông nghiệp nói chung, và còn gây xót xa cho sự bất lực của những người không thể khám phá ra nguyên nhân của căn bệnh mới ập đến như một tai họa.

Điều gì sẽ xảy ra với loài người nếu ong mật biến mất? Dù lý do là gì, nếu không còn những chú thợ siêng năng này có thể sản xuất nhiều loại thực phẩm khác nhau như trái cây và hạt giống, con người sẽ phải mất rất nhiều công sức và tiền bạc để có được lương thực. Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cảnh báo rằng hàng chục nghìn loài thực vật có thể bị tuyệt chủng trong tương lai gần trừ khi chúng ta khẩn trương bảo vệ môi trường, đồng thời kêu gọi rằng số lượng ong mật phải được tăng lên để chúng ta có thể duy trì đủ sự thụ phấn của các loài hoa màu quan trọng.

Như Einstein đã cảnh báo, nếu sự cân bằng của quá trình thụ phấn bị phá vỡ bởi sự suy giảm hoặc tuyệt chủng của ong mật, chúng ta sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lương thực cực kỳ nghiêm trọng và cuối cùng là sự tàn phá của toàn bộ hệ sinh thái trên trái đất. Với lý do theo đuổi cuộc sống sung túc và tiện lợi cùng với sự phát triển kinh tế, loài người đã phá vỡ trật tự của hệ sinh thái do Đức Chúa Trời đã tạo ra. Giờ đây, thật đáng lo ngại khi sự tồn vong của nhân loại bị đe dọa do những boomerang gây sát thương. Thiên nhiên được tạo ra theo ý muốn của Đức Chúa Trời và không có gì là không quan trọng trong đó cả.

Nguồn tham khảo
Rowan Jacobsen, Fruitless Fall: The Collapse of the Honey Bee and the Coming Agricultural Crisis (Mùa thu không trái: Sự sụp đổ của ong mật và cuộc khủng hoảng nông nghiệp sắp tới), Bloomsbury USA, 2009
UNEP Emerging Issues: Global Honey Bee Colony Disorder and Other Threats to Insect Pollinators (Các vấn đề mới nổi của UNEP: Rối loạn đàn ong mật toàn cầu và các mối đe dọa khác đối với các nhà khảo sát côn trùng), 2010