WATV.org is provided in English. Would you like to change to English?

“हाम्रो घरमा पनि पारिवारिक भेला गरौं !”

पारिवारिक भेलाचाहिँ उत्तम पारिवारिक सञ्चार माध्यम

495 हेरेको संख्या

विद्यालयमा कक्षा बैठक भन्ने हुन्छ, अनि कम्पनीहरूमा टोली बैठक र कार्यकारी सम्मेलन जस्ता विभिन्न किसिमका भेलाहरू आयोजना गर्ने गरिन्छ । कुनै सङ्गठन सञ्चालनको निम्ति भेलाचाहिँ स्वाभाविक र अपरिहार्य हुन्छ । परिवार पनि समाज निर्माण गर्ने एउटा सङ्गठन हो, जसमा समझदारी र सहमतिको निम्ति भेला आवश्यक हुन्छ ।

कसैले “पारिवारिक भेला गर्ने गर्नुभएको छ ?” भनेर सोध्यो भने “एक-अर्कासित मुश्किलले भेट हुन्छ,” “मेरो बच्चा अझै सानो छ,” “भेलामा खै के कुरा गर्ने र ?,” “उनीहरूले मैले भनेको सुने भइहाल्यो नि, भेला किन चाहियो र ?” यसरी प्राय: मानिसहरू पारिवारिक भेला आवश्यक नरहेको कुरा बताउने गर्छन् । व्यस्त औद्योगिक जीवनका कारण बुबा बाहिरको काममा, आमा घरायसी काममा, छोरा-छोरीहरू विद्यालयको अध्ययनमा व्यस्त रहने गर्छन् । यसकारण प्राय:जसो परिवारमा धेरै सदस्यहरू नभए तापनि पारिवारिक भेला गर्न गाह्रो हुन्छ । भेला भइहाल्यो भने पनि बताउने कुरा खासै नभएकोले कोही भेलाको बीचैमा उठेर जाने गर्छन् ।

पारिवारिक भेलाचाहिँ परिवारभित्र उब्जेका ठूला-साना समस्याहरूलाई हल गर्ने पहिलो कदम मात्र होइनकि परिवारजनबीच मेलमिलाप र नजिकको सम्बन्ध बनाउने सञ्चार-माध्यम पनि हो । यदि तपाईंले अझैसम्म गरिहेर्नुभएको छैन भने अबदेखि नै भए पनि गरिहेर्नुहोस् । सुरुमा अलि अनौठो लाग्न सक्ला, तर पछि बिस्तारै तपाईंले अर्को भेला कहिले हुने होला भनेर पर्खन थाल्नुहुनेछ ।

पारिवारिक भेला गर्नुको राम्रो पक्ष

जुनसुकै परिवारमा पनि व्यक्तिगत विचारहरूलाई आपसमा बाँडेर वार्तालाप गर्न सकिन्छ । यो कुरालाई मध्यनजर गर्ने हो भने पारिवारिक भेलाचाहिँ ईमानदार भएर हृदय खोल्ने एकदमै राम्रो अवसर हो । प्रत्येक सदस्यको सोचाइ र महसुस जान्न सकिने भएकोले सदस्यहरूबीचको आपसी सम्बन्ध मजबूत बनाउन सकिन्छ । यसको साथै सदस्यहरूले एक-अर्काको सोचाइ र रुचिको ख्याल राखेको कुरालाई विश्वास गरेर आफ्नो उपस्थितिलाई अझ महत्त्वपूर्ण ठान्न पुग्नेछन् ।

पारिवारिक भेलामा बुबा-आमाले एकतर्फी निर्णय लिने गर्नुभएको कुरा उठ्यो भने कुराकानीको सीमा बढ्ने गर्छ । एकसाथ नियमहरू बनाउने र समस्याहरू समाधान गर्ने गऱ्यो भने सबै जना एउटै डुङ्गामा यात्रा गरिरहेका छन् भन्ने महसुस हुनेछ । यसो गर्दाखेरि परिवारका सदस्यहरूबीच टिमवर्क हुनुको साथै कलह पनि कम हुन सक्छ ।

पारिवारिक भेला नियमित बन्यो भने छोरा-छोरीहरूले आफ्ना विचारहरू अभिव्यक्त गर्ने मौका पाउनेछन् । त्यसो हुँदा विद्रोहलाई कम गर्दै उनीहरूले कुनचाहिँ उपयुक्त कारण वा माग होइन भन्ने जानेर एकोहोरो ढिपी लगाउनेछैनन् । यसो गर्दै उनीहरूले अन्य व्यक्तिको विचारलाई सुनेर बुझिदिन सिक्नेछन्, अनि उनीहरूमा तर्कसङ्गत बोली बोल्ने र विचार व्यवस्थित गर्ने बानी बस्नेछ ।

पारिवारिक भेलाद्वारा बुबा-आमाले छोरा-छोरीहरूलाई अझ प्रभावकारी ढङ्गले हुर्काउन सक्नेछन् । छोरा-छोरीहरूको अनुरोधलाई नकार्नुको सट्टा “यसबारे पारिवारिक भेलामा कुरा गर्दा कसो होला ? अर्को भेलाको विषय राम्रो हुने भयो” भन्न सक्नुहुन्छ । बुबा-आमाले छोरा-छोरीहरूको अनुरोधलाई भेलाको विषय बनाउँदा अनावश्यक विवाद हुन पाउँदैन, र अर्को पारिवारिक भेलासम्म समस्याहरूले ठूलो रूप लिन सक्दैन ।

नियमित रूपमा पारिवारिक भेला गर्ने एक जना गृहिणीले छोरा-छोरीहरूप्रति गनगन गर्दा-गर्दा थकित भएर आफू उनीहरूबाट टाढिँदैगएको जस्तो लागेकोले पारिवारिक भेला गर्न थालेको कुरा बताइन् । अन्तत: पारिवारिक भेलाद्वारा उनले छोरा-छोरीप्रति गनगन गर्नु वा उनीहरूलाई गाली गर्नुभन्दा पनि उनीहरूसँग कुराकानी गर्न सकेकी थिइन् ।

पारिवारिक भेला गर्दा कस्तो कुरा गर्नुपर्छ ?

पारिवारिक भेला सुरु गर्नुअघि परिवारजनको राम्रो पक्ष वा सुधार हुँदैगएको पक्षलाई लिएर प्रशंसा गरिदिने अथवा आफू धन्यवादी भएको कुरा आपसमा बाँड्ने गर्नुहोस् । यसो गर्नाले तपाईंले परिवारको मनोबल बढाउन सक्नुका साथै उज्यालो र मैत्रीपूर्ण माहोल बनाउन सक्नुहुनेछ ।

भेलाको शीर्षकचाहिँ सबै सदस्यहरूले साझा गर्न सक्ने, जुनसुकै विषय राख्दा पनि हुन्छ । फोहोर सङ्कलन, घर सरसफाइ जस्ता घरायसी कामहरू विभाजन, परिवारजनलाई असुविधा भएको पक्ष अथवा सुधार गर्नुपर्ने पक्षसम्बन्धी केही नियम बनाउने कुरा गर्नुभए पनि हुन्छ । परिवारको आर्थिक अवस्था अथवा जन्म दिन, राष्ट्रिय बिदा, विद्यालय परीक्षा जस्ता आगामी कार्यक्रमबारे छलफल गर्नुभए पनि हुन्छ । यसको साथै कुनै मेन्यू बनाउनलाई सबैको रायहरू सङ्कलन गर्दा पनि हुन्छ । सबैले सजिलै पहुँच गर्न सक्ने ठाउँमा छलफलको विषयलाई टाँसेर राखिदिनुभयो र भेलाअघि परिवारजनलाई यसबारे सोच्ने समय दिनुभयो भने भेलाले अझ सक्रिय रूप लिनेछ । निर्णय गरिएको कुरा सबैले याद गर्न सक्ने गरेर एक ठाउँमा टाँसेर राखिदिनुहोस् ।

यदि पारिवारिक भेलाचाहिँ कसैलाई मूल्याङ्कन गर्ने समय बन्यो भने गम्भीर विवाद हुन सक्छ । त्यसैले सदस्यको गल्तीलाई औँल्याउने अथवा आलोचना गर्ने कुरा गर्नुहुँदैन । यदि तपाईं कुनै बच्चालाई अनुशासन सिकाउन चाहनुहुन्छ भने भेलामा होइनकि बरु व्यक्तिगत रूपमा ऊसित कुरा गर्नुभए हुन्छ ।

पारिवारिक भेला गम्भीर हुनुहुँदैन । तपाईं विभिन्न चीजको बारेमा कुरा गर्न सक्नुहुन्छ : एक-आपसमा माफी माग्ने कुरा, पुस्तकमा पढेको कुनै असल वाक्य, साथीबाट सुनेको रमाइला कहानी, आफूमा घटेको कुनै घटना, जीवनसम्बन्धी बुद्धि समाविष्ट असल कहानी र शिक्षा, समाजका केही मामिला इत्यादि ।

कहिलेकहीँ तपाईंले कुनै विशेष तयारी गर्न पनि सक्नुहुन्छ : कविता वाचन गर्ने, कुनै पुरानो तस्वीरद्वारा पुरानो स्मृतिलाई याद गर्ने, सदस्यहरूसँगै खेल खेल्ने, एक-अर्कालाई पत्र लेखेर सुनाउने अथवा सानो तर अर्थपूर्ण उपहार आदानप्रदान गर्ने । यदि तपाईंले यसरी भावनात्मक बन्धन बाँध्नुभयो भने परिवारजनले एक-अर्कालाई औधी प्रेम गर्न पुग्नेछन् ।

पारिवारिक भेला यसरी गर्न कोसिस गर्ने

‘पारिवारिक भेला’को विषयमा सोच्दा धेरै मानिसहरूले त्यसलाई बोझको रूपमा लिने गर्छन् । परिवार सबै एकसाथ भेला भएर कुराकानी गर्ने हो भनेर सोच्दै आरामले गर्दा हुन्छ । भेलाको निम्ति त्यस्तो ठोस प्रक्रिया नभए पनि प्रायः भेला सुरु भएको कुरा बताएर, शीर्षकको सुझाव दिएर त्यससम्बन्धी छलफल गर्ने कार्यसँगै भेला समाप्त गर्नुभए हुन्छ । बीचमा थप्न मन लागेका विषयहरू थप्न सकिनेछ । प्रक्रियाहरू एकदमै जटिल भयो भने भेला बोझ बन्न पुग्छ, तर माहोलअनुसार भेला लचकदार बन्यो भने उचित हुनेछ । प्रभावकारी पारिवारिक भेलाको निम्ति केही सुझावहरू छन् :

१. सबै सदस्यहरू सहभागी हुने

पारिवारिक भेलाचाहिँ सबै सदस्यहरूलाई पायक पर्ने समयमा गरेमा पूरै परिवारको लागि राम्रो हुन्छ । यदि जुवाइँ अथवा बुहारी वा सासू-ससुरा पनि सँगै बस्ने व्यक्ति हो भने उहाँहरूलाई पनि सहभागी गराउनुपर्छ । सानो शिशु वा बच्चा छ भने ऊ सुतिसकेपछिको समयमा भेला गर्दा हुन्छ । यदि कुनै सदस्यलाई भेलामा सहभागी हुन मन पर्दैन भने भेला हुनुको राम्रो पक्ष र त्यसको परिणामको विषयमा वर्णन गरिदिएर उहाँलाई अर्को भेलामा सहभागी हुने गराउनुपर्छ ।

२. नियमित रूपमा गर्ने

आवश्यक पर्दा मात्र भेला गर्ने होइनकि निश्चित मिति तोकेर नियमित रूपमा भेला गर्नु उचित हुन्छ । हप्ताको एक चोटि भेला गर्नु उचित हुन्छ, तर यदि कारणवश तोकिएको समयमा गर्न सकिएन भने तोकिएको दिनभन्दा एक दिनअघि वा पछि गर्न सकिन्छ । पारिवारिक भेलालाई अन्य प्रतिज्ञासरह महत्त्वपूर्ण ठान्नुपर्छ, अनि भेलामा दखल पार्ने कुनै काम गर्नुहुँदैन । टिभी खोलिएको छ भने निभाउने, फोन गर्नुपर्ने छ भने फोनमा छोटो कुरा गर्ने अथवा स्थगित गर्ने गर्नुपर्छ ।

३. कार्य विभाजन गर्ने

भेलाको नेतृत्व गर्ने सभापति र भेलाको अभिलेख राख्ने सचिव नियुक्त गर्नुहोस्, एक जनाले नै हरेक पल्ट गर्नुभन्दा पालैपालो गर्दा हुन्छ । पहिलो पटक भेला गर्न लागेको हो भने अथवा बच्चाहरू साना छन् भने बुबा-आमाले नै भेलालाई डोऱ्याउँदा उचित हुन्छ, तर माध्यमिक तहमा पढ्ने वा सोभन्दा माथिका बच्चाहरू छन् भने उनीहरूलाई नै डोऱ्याउन लगाउँदा उचित हुन्छ ।

४. आपसमा आदरसूचक बोली बोल्ने

भेलाको समयमा आदरसूचक बोली प्रयोग गर्दा उचित हुन्छ । आदरसूचक बोली बोल्दाखेरि सुन्ने व्यक्तिप्रति आदरको भाव लिन पुगिने हुँदा आफू स्वतः सचेत हुन पुगिन्छ । परिवारका सदस्यहरूले केही गरिदिऊन् भन्ने चाहँदा “… गरिदिनुभए राम्रो हुनेथियो” भन्दै मूड खराब नहुने गरी सल्लाह र आशापूर्ण बोली बोल्नुपर्छ ।

५. सबैलाई बोल्ने मौका दिने

पारिवारिक भेलामा प्रायः बुबा-आमाले धेरै बोल्ने गर्नुहुन्छ, अनि छोरा-छोरीहरूले भन्दा बढी एकाधिकार चलाउने गर्नुहुन्छ । पहिला बच्चाहरूलाई नै बोल्न दिएर उनीहरूको विचार सुनेपछि बुबा-आमाले बोल्दा उचित हुन्छ । हिचकिचाउने छोरा-छोरीहरूको अवस्थामा चाहिँ उनीहरू तयार छन् भने उनीहरूलाई बोल्न हौसला दिनुपर्छ । सबैलाई बोल्ने मौका मिल्ने गरी भेलाका सभापति विचारशील हुनुपर्छ ।

६. सर्वसम्मत निर्णय लिने

बहुमतको कदरचाहिँ प्रजातन्त्रको सिद्धान्त हो, तर पारिवारिक भेलामा सबै जनाको सहमतिमा निर्णय लिँदा उचित हुन्छ । किनकि फरक सोचाइ लिएको सदस्यलाई आफू एकलै पारिएजस्तो लाग्न सक्छ । यदि सबै जना निर्णयमा सहमत भएनन् भने अर्को उपाय सोच्ने समय लिनको निम्ति त्यसलाई अर्को भेलासम्म रोकेर राख्नुपर्छ । त्यसो गर्दा पनि भएन भने बुबा-आमाले नै अन्तिम निर्णय लिएर छोरा-छोरीहरूलाई सम्झाउनुपर्छ ।

७. निर्णय गरिएको कुरालाई जसरी पनि कार्यान्वयन गर्ने

कुनै कुराको निर्णय लिइएको छ भने त्यसलाई कार्यान्वयन गरे/नगरेको निश्चित गरेर, नगरेको अवस्थाको निम्ति कुनै सजाय तोक्न सकिन्छ । सजायचाहिँ अन्य सदस्यको हित हुने किसिमको हुनुपर्छ । यसो गऱ्यो भने सजाय पाउने व्यक्तिलाई नै खुशी मिल्न सक्छ । बुबा-आमाले प्रतिज्ञा पूरा गरेर उदाहरण देखाइदिएमा छोरा-छोरीहरूले त्यो उदाहरणलाई पछ्याउनेछन् । बुबा-आमाले कुनै प्रतिज्ञा गरेर पूरा नगर्दा छोरा-छोरीहरूले बुबा-आमाको कुरालाई हलुको ठान्न पुग्नेछन् ।

८. ध्यान दिनुपर्ने कुरा

  • आफ्नो विचारमा मात्रै जिद्दी नगर्ने
  • अर्को व्यक्ति बोलिरहेको छ भने बीचमा नबोल्ने वा उसको आलोचना नगर्ने
  • धेरै योजनाहरू नबनाउने
  • धेरै दबाब नदिने
  • भेला धेरै लामो समयसम्म नगर्ने (एक घण्टा वा सोभन्दा कम गर्दा उचित हुन्छ ।)

सबै सदस्यहरू एकसाथ भेला हुँदा मेलमिलाप कायम गर्न सकिने भएकोले पारिवारिक भेला अर्थपूर्ण छ । यसकारण भेला घरमै गर्नुपर्छ भन्ने छैन । एकसाथ कुनै परिकार खाँदैगर्दा वा वनभोज जाँदैगर्दा पनि भेला गर्न सकिन्छ । त्यसको अतिरिक्त लामो यात्रा जाँदैगर्दा पनि भेला गर्न सकिन्छ । भेला समाप्त भएपछि ताली बजाउने वा एक-अर्कालाई अँगालो हाल्ने गर्नुहोस् । त्यसो गर्दाखेरि परिवारजनलाई केही उपलब्धि हासिल भएको महसुस हुनेछ ।