पारिवारिक प्रेम र सञ्चार
एक-अर्कालाई बुझिदिँदै विचारशील हुँदा पारिवारिक प्रेम अझ प्रबल बन्दछ । परिवारमा खुशी बढाउनका निम्ति आपसमा वार्तालाप गर्ने तरिका सिक्नुहोस् ।
झगडा, सबै जना विजेता बन्ने अवसर !
हिजोआज प्रायः परिवारमा विभिन्न आपराधिक घटनाहरू हुने गरेको छ । वार्तालापको कमी भयो भने सबैभन्दा प्रेम गर्नुपर्ने र सुरक्षा दिनुपर्ने सदस्यहरूसमेत अपराधको शिकार बन्न पुग्छन् । विशेष गरी लामो समयसम्मको मनमुटावचाहिँ गहिरो भावनात्मक टक्कर र एक आक्रामक व्यवहार उत्पन्न गराउने कारक बन्न सक्छ । “घर सम्हाल्नु भनेको बगैँचाको काम गर्नुजस्तै हो” भन्ने कसैको भनाइ पनि छ । जतिसुकै सुन्दर बगैँचा भए पनि यदि उचित समयमा त्यहाँबाट सामाहरू हटाएन भने आखिरमा त्यसले पूरै खेत भरिदिन्छ । परिवार भन्ने बगैँचाभित्रको सामा नै झगडा हो । एउटा खुशी र आदर्शपूर्ण परिवारभित्र पनि झगडाचाहिँ हुन्छ । झगडा, उनीहरू जीवित छन् र एक-अर्कालाई प्रेम गर्छन् भन्ने कुराको एउटा प्रमाण पनि हो । झगडा भयो भन्दैमा उनीहरूले एक-अर्कालाई प्रेम गर्दैनन् भन्ने कुरा होइन, अनि उनीहरूले एक-अर्कालाई…
ढोकामा ताला लगाउनुजत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको सामाजिक सञ्जालको सुरक्षा
सामाजिक सञ्जाल सेवा(Social Network Service, SNS)चाहिँ मानिसहरूबीच सूचनाहरू साझा गर्न मद्दत पुऱ्याउने र निःशुल्क सञ्चारमार्फत अरू मानिसहरूसँग सामाजिक सम्बन्ध निर्माण गर्न प्रयोग गर्ने अनलाइन मञ्च हो । फेसबुक, ट्विटर, काकाओ स्टोरी, इन्स्टाग्राम, ब्यान्ड, यूट्यूब जस्ता विभिन्न किसिमका सामाजिक सञ्जालहरू छन् । स्मार्टफोनको बढ्दो प्रयोगसँगै समय र ठाउँको परवाह नगरी सामाजिक सञ्जाल सबै ठाउँमा उपलब्ध भएको छ, त्यसैले यो अहिले आधुनिक मानिसहरूको दैनिक जीवनबाट अलग गर्नै नसकिने हिस्सा बनेको छ । एउटा कोरियाली पोर्टल साइटले ६९३ सदस्यहरूलाई लक्षित गर्दै ‘सामाजिक सञ्जाल प्रयोगको ढाँचा र त्यसको प्रयोग स्थिति’बारे सर्वेक्षण गरेको थियो । सर्वेक्षणका अनुसार ९१.३% उत्तरदाताहरूले सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गरिरहेका छन् र त्यसको उद्देश्य नै अरूसँग कुराकानी गर्न(६३.२%) विविध जानकारी र प्रवृत्तिको खोजी गर्न(६०.७%), अल्छीपना कम गराउन(४६.९%), आफ्नो दैनिक जीवन रेकर्ड गरेर…
शुभ बिहानी !
“बिहानी भन्नेबित्तिकै तपाईंको दिमागमा के आउँछ ?” यो प्रश्नको उत्तरमा कसै-कसैले घामको प्रकाश, शीत, व्यायाम, स्फूर्ति, मौका भन्ने गर्छन्, तर कसै-कसैले चाहिँ हतार, अबेरसम्म सुत्ने, ढिलो हुने, व्यस्तता, र थकान भन्ने गर्छन् । बिहानीसँग सम्बन्धित मनमा आउने शब्दहरूको आधारमा, मानिसहरूले आफ्नो बिहानी कसरी बिताउँछन् भन्ने कुरा सजिलै थाहा पाउन सकिन्छ । प्रत्येक नयाँ वर्षको दिनमा, देशभरका सूर्योदय हेर्ने स्थलहरूमा उदाउँदो सूर्यलाई हेरेर वर्षको सुरुवात गर्नेहरूको भीड ठूलो हुन्छ । वर्षको सुरुवात नयाँ वर्षको पहिलो दिन हो भने, दिनको सुरुवातचाहिँ बिहानी हो । शुभ बिहानी नै शुभ दिनको आधार हो । किनभने बिहान खुशी भएमा दिनभरि नै खुशी रहन सकिन्छ । बिहानीचाहिँ हाम्रो सम्पूर्ण जीवनलाई नै असर गर्ने सुनौलो समय हो भन्दा फरक पर्दैन, किनभने बिहानीले दिनलाई असर गर्छ र त्यो…
परिवारले एक-अर्कामा भरोसा गर्छन्
हिजोआज कसैलाई पेय पदार्थ पिलाएर बेहोस गराउनु वा सार्वजनिक संस्थाको नाउँमा कसैलाई फोन गरेर ठूलो रकम ठग्नु कुनै नौलो खबर होइन । यस्तो ठगीको युगमा यस्ता घटना सामान्य भइसकेका छन् । त्यसैले छल कपट व्याप्त भएको हाम्रो समाजमा ‘राम्रो छिमेकी’ भन्ने अभिव्यक्ति लागमर्दो बनेको छ । मानिसहरूले आफ्ना छिमेकीहरूलाई समेत विश्वास गर्दैनन्, पल्लो छेऊमा को बस्छ भन्ने कुराको समेत पर्वाह नगरी झ्याल, ढोका बन्द गरेर बस्छन् । एक-अर्कालाई विश्वास गर्न नसक्ने भएकोले सानोतिनो सहयोगप्रति पनि शंका गर्छन् र सुरुदेखि नै सत्रक भएर हुन्छन् । तसर्थ अहिले हरेक ठाउँमा २४ घण्टा चल्ने CCTV जताततै जडान गरिएको छ । मानिसहरूले एक-अर्कालाई भरोसा गर्दैनन्, उनीहरूले आफ्नै परिवारलाई समेत भरोसा गर्दैनन् । उदाहरणको लागि, केही मानिसहरूले आफ्ना पति/पत्नीका गाडिहरूमा GPS ट्र्याकिङ उपकरणहरू राख्छन्, अझ…
घर चम्किलो भयो भने मन पनि चम्किलो हुनेछ
“घरका कामहरूमध्ये सबैभन्दा झन्झटिलो काम कुन हो ?”, “अनि शारीरिक रूपमा सबैभन्दा गाह्रो काम कुन हो ?” ग्यरब कोरियाले, कोरियाली गृहिणीहरूलाई घरेलु कामको बारेमा यी प्रश्नहरू गरेको थियो र माथिका दुवै प्रश्नहरूको उत्तरमा सरसफाइ पहिलो स्थानमा रहेको पाइयो । छोटकरीमा भन्नुपर्दा, घरको सरसफाइलाई एक थकानपूर्ण र झन्झटिलो कामको रूपमा लिइन्छ । त्यसैले कामबाट थकित भएर घर फर्किंदा, कसैले घर सफा गरिदिएर दराजका कुना काप्चामा भएका धुलोहरू पुसी, भुँइ बढालेर घर चिटिक्क पारिदिएको त्यो दृश्य हामीले कम्तीमा एक चोटि कल्पना गरेका हुन्छौं । थोरै रगड्दा सबै दाग जाने डिटर्जेन्ट, घर सफा गर्न प्रयोग गरिने टालो, स-साना धुलो समेत तान्ने भ्याकुम क्लिनर, र एउटा बटन थिच्दा घरको वरिपरि घुमेर सबै कोठाहरू सफा गरिदिने रोबोट क्लिनरजस्ता बजारमा निस्किएका सरसफाइका सामग्रीहरूले सरसफाइको कामलाई सरल…
अहिले हामीलाई आवश्यक परेको कुरा, ‘सहनशीलता’ र ‘क्षमा’
प्राचीन कोरियामा सन्बी कहलाइने विद्वान्हरू सितिमिती रिसाउँदैनथे, अनि अरूलाई उदारतापूर्वक क्षमा गरिदिनु र अरूप्रति सहनशील हुनुलाई सद्गुण मान्दै आफूहरू पनि त्यसै गर्थे । बाटोमा ठूलो सोरले कराउने अथवा रीसको झोकमा झगडा गर्ने कुरालाई निम्न वर्गका मानिसहरूले मात्र गर्ने असभ्य व्यवहारको रूपमा लिइन्थ्यो । तर अहिले भने संसार यति परिवर्तन भएको छ, कि ठूलो सोरमा कराउने मानिसलाई उल्टै मालिक ठान्ने गरिन्छ । संसारमा हामी अरूहरूसँगै जिउने गर्छौं । दिनहुँ थुप्रै मानिसहरूसँग भेटवार्ता हुने भएकोले एक-अर्कालाई चोट पुऱ्याउन पुग्नु भनेको आम कुरा हो । हाँसउठ्दो कुराचाहिँ, हामीहरू आफूले अरूलाई गरेको दुर्व्यवहार सजिलै बिर्सन्छौं, तर अरूले आफूसँग गरेको दुर्व्यवहारलाई भने लामो समयसम्म सम्झिरहन्छौं । अझ कहिलेकहीँ त, कुनै न कुनै दिन ‘बदला’ लिने सोचाइसमेत लिन पुग्छौं । वास्तवमा रीसले आखिरमा हामी आफैलाई नै…
सञ्चारद्वारा पारिवारिक अर्थव्यवस्था मिलाउने !
अहिलेचाहिँ उपभोगको युग हो । मानिसहरू विश्वव्यापी मन्दीको बारेमा कुरा त गर्छन्, तर बिदामा विदेश घुम्न जाने मानिसहरूले बिमानस्थल खचाखच भरिएको हुन्छ । मलहरूमा वस्तुहरूको मूल्य जति धेरै भयो, बिक्री पनि त्यति नै धेरै हुन्छ । होम सपिङमा चाहिँ “लगभग बिक्री भइसक्यो,” “सीमित अफर” आदि पर्चाहरूले मानिसहरूमा उपभोगको इच्छा जगाइदिन्छ । एउटा क्लिक मात्र गऱ्यो भने घरैमा सामान आइपुग्छ । मानिसहरू खानाभन्दा थोरै महँगो एक कप कफी बाहिर गएर पिउनु आवश्यक छ भन्ने गर्छन् । जहाँ गए पनि उपभोगको प्रलोभनमा पार्ने यस्ता धेरै कुराहरू भएकोले पैसा खर्च गर्नुबाहेक मानिसहरूसित अर्को विकल्प रहँदैन । तर हामी आफूले लिन चाहेका कुराहरू सबै लिन अथवा खान चाहेका कुराहरू सबै खान सक्दैनौं । आफूले चाह गरेको कुरा उपभोग गरेर पूर्ण सन्तुष्टि पाए तापनि त्यसले…
प्रेमबाट सुरु हुने सन्तानोचित कर्तव्य
बुबा-आमाप्रति सन्तानोचित कर्तव्य निभाउनुपर्छ भन्ने कुरा साना बालबालिकाहरूलाई पनि थाहा छ । तर बालबालिकाहरूलाई यसबारे शिक्षा दिने स्थानमा रहेका वयस्कहरूलाई पनि सन्तानोचित कर्तव्य शत प्रतिशत निभाउन भने गाह्रै पर्छ । भनिन्छ, आफ्नो सन्तान जन्मिएपछि बल्ल बुबा-आमाले मेरो लागि कति परिश्रम गर्नुभयो, मलाई कति प्रेम गर्नुभयो भन्ने कुरा बुझ्न सकिन्छ, तर कुनै कुरालाई बुझ्नु र त्यसलाई व्यवहारमा उतार्नुबीच ठूलो भिन्नता हुन्छ । प्रायः मानिसहरूले बुबा-आमाको हेरचाहभन्दा आफ्नै बालबच्चाको रेखदेख गर्नुपर्ने अथवा आफू काममा व्यस्त भएको, बसाइँ टाढा भएको वा आफ्ना अन्य दाजुभाइहरूले बुबा-आमाको राम्ररी हेरचाह गरिहाल्छन् भन्ने निहुँमा आफू सन्तानोचित कर्तव्यबाट पञ्छिन खोज्छन् । तर बुबा-आमाको लागि आफ्नो सन्तान नै सर्वस्व हुन्छ । बुबा-आमाको प्रेम निशर्त हुन्छ । बुबा-आमाले आफ्ना सन्तानहरूबाट केही लिन चाहनुहुन्न उल्टै आफ्ना सन्तानहरूलाई धेरै दिन चाहनुहुन्छ, अनि…
शोक सन्तप्त व्यक्तिलाई कसरी मद्दत गर्ने ?
सबै मानिसहरूले, जीवनमा कसैलाई गुमाउँदाको क्षण अनुभव गरेका हुन्छन् । कसैले साथी गुमाउँछन्, कसैले परिवारजन, सहकर्मी, चिनाजाना इत्यादि गुमाउँछन् । कसैलाई गुमाउँदाको शोक र पीडा व्यक्तिअनुसार फरक त हुन्छ, तर आफ्नो मायालु परिवारजन गुमाउँदाको न्यास्रोपनाचाहिँ सबैभन्दा ठूलो हुन्छ । परिवारजन गुमाउँदाको शोकबाट सबै जना तर्किन चाहन्छन्, तर स्थायी/अस्थायी रूपमा आखिरमा सबैले यसको अनुभव गर्नुबाहेक विकल्प छैन । घनिष्ठ हुनुभएका हजुरबुबा, हजुरआमालाई गुमाएका नाति-नातिना, समुद्रपारिको विदेशमा पढ्न भनेर गएका सन्तानको तिर्सना गर्ने आमा, भेट्न चाहे तापनि भेट्न नसकिने गरी छरिएर रहेका परिवारजन, वर्षौंसम्म रोगसँग लडेर अन्तमा बित्नुभएका बुबालाई याद गर्ने छोरी, आधा जीवन सँगै बिताएका आफ्नो पतिलाई गुमाएकी पत्नी, दुर्घटनामा गुमाएका कलिला सन्तानलाई आफ्नो हृदयमा पुर्न विवश बनेका बुबा-आमा ... यदि हाम्रो वरिपरि यस्ता व्यक्तिहरू छन् भने हामीले उनीहरूलाई कसरी मद्दत…
टिभी बन्द गरेमा परिवार देख्न सकिनेछ !
टेलिभिजन भन्ने शब्द प्राचीन ग्रीकको ‘टाढा’ भन्ने अर्थ रहेको ‘tele’ र ‘दृष्टि’ भन्ने अर्थ रहेको ‘vision’ भन्ने शब्दको संयोजनबाट आएको हो । शब्द आफैले बताएजस्तै टेलिभिजनचाहिँ टाढाको ठाउँ, पृथ्वीको विपरीत कुनामा भइरहेका कुराहरू पनि घरमै बसेर हेर्न सकिने प्रसारण प्रणाली हो । तर यसले वास्तवमा हाम्रो एकदमै नजिक रहने परिवारजनलाई चाहिँ हेर्नबाट रोक्छ भन्ने कुरा हामीले याद राख्नुपर्छ । रोइरहेको बच्चाको लागि टिभीमा कार्टुन लगाइदिनु अथवा सपरिवार भेला हुने बैठक कोठामा टिभी राख्नुचाहिँ दैनिक कुरा बनिसकेको छ । अहिले स्थलीय टिभी च्यानलहरू लगायत अन्य विभिन्न केबल च्यानलहरू पनि भएकाले अधिकांश परिवारहरू बिहान उठेदेखि राती ओछ्यानमा नढल्किउञ्जेल एउटा आदतको रूपमा टिभी अन गरेर राखिरहन्छन् । ‘स्वस्थ परिवारको गुण’ नामक पुस्तककी लेखिका डोलोरेस करेन भन्छिन्, “परिवार टुक्रिएकोले मानिसहरूले अत्यधिक मात्रामा टिभी हेर्न…
मध्य उमेर वर्गको किशोरावस्था भनिने ‘रजोनिवृत्ति’
‘हिजोआज आमाको व्यवहार अनौठो छ । उहाँले प्रायः झर्को लाग्छ, भावनात्मक रूपमा अस्थिरता छाउँछ, अनि सबै कुरा कष्टप्रद लाग्छ भन्नुहुन्छ । उहाँ एकदमै रिसाउने गर्नुहुन्छ, तर ओछ्यानमा पल्टिँदाखेरि अलि सुस्त बन्नुहुन्छ । उहाँलाई के भएको होला ?’ आमाको अनौठो व्यवहारले छोरा-छोरीलाई चिन्तित तुल्याउँछ । आमाले आफैलाई ऐनामा हेर्दाखेरि ऐनाको अगाडि कुनै वृद्धा बसिरहेजस्तो लाग्ने भएकोले उहाँलाई असहज महसुस हुन्छ । उहाँलाई अचानक आफ्नो मुटुको धडकन बढेजस्तो लाग्छ, अनि जति प्रयास गरे पनि आफ्ना भावनाहरूलाई नियन्त्रण गर्न गाह्रो पर्छ । तर कुनै पनि कुरा कारणविना हुँदैन । यस्तो लगातार भइरह्यो भने महिलाहरूले आफू मध्य उमेर वर्गको किशोरावस्था भनिने ‘रजोनिवृत्ति’मा पुगें कि भनेर सोच्नुपर्छ । जीवन ऋतुहरूजस्तै परिवर्तनशील हुन्छ । ठूलो आवाजमा रोएर संसारमा पहिलो पाइला टेक्ने शिशुको बाल्यावस्थादेखि किशोरावस्थासम्मको समयचाहिँ साह्रो…
बच्चाहरूसँग गरिने ‘भावनात्मक कुराकानी’
बच्चाहरू भएको घर कुनै दिन पनि शान्त हुँदैन । बच्चाले, भनेको कुरा बुझ्ने भएर आफ्ना विचारहरू राख्न थालेसँगै बच्चा र बुबा-आमाबीच व्यापक द्वन्द्व सृजना हुन थाल्छ । एकदमै सुन्दर र प्यारो बच्चा नै भए पनि जिद्दी व्यवहार र झर्कोफर्को गर्दाखेरि बुबा-आमामा सबै कुरा छोडेर जाने मन पनि आउँछ । भनेको कुरा बच्चाले नमान्नु स्वाभाविकै हो । ऊ पनि मानिस भएकोले उसका केही चाहनाहरू हुन्छन्, अनि उसले आफ्नै तरिकाले सोच्ने गर्दछ । मानसिक र शारीरिक रूपमा अपरिपक्व भए पनि, अनि जरैदेखि मार्गनिर्देशनको आवश्यकता परेको भए पनि, सानै छ भनेर बेवास्ता गर्नुको सट्टा उनीहरूलाई सोच्न र बुझ्न सक्ने बन्नमा सहयोग गर्नुपर्छ । ‘सानो बच्चालाई के थाहा ?’ भन्ने सोच्दै बुबा-आमाको कुरा सुन्नैपर्छ भन्ने मनोवृत्ति लिएर बच्चासित व्यवहार गऱ्यो भने द्वन्द्व र सङ्घर्षको…
“हाम्रो घरमा पनि पारिवारिक भेला गरौं !”
विद्यालयमा कक्षा बैठक भन्ने हुन्छ, अनि कम्पनीहरूमा टोली बैठक र कार्यकारी सम्मेलन जस्ता विभिन्न किसिमका भेलाहरू आयोजना गर्ने गरिन्छ । कुनै सङ्गठन सञ्चालनको निम्ति भेलाचाहिँ स्वाभाविक र अपरिहार्य हुन्छ । परिवार पनि समाज निर्माण गर्ने एउटा सङ्गठन हो, जसमा समझदारी र सहमतिको निम्ति भेला आवश्यक हुन्छ । कसैले “पारिवारिक भेला गर्ने गर्नुभएको छ ?” भनेर सोध्यो भने “एक-अर्कासित मुश्किलले भेट हुन्छ,” “मेरो बच्चा अझै सानो छ,” “भेलामा खै के कुरा गर्ने र ?,” “उनीहरूले मैले भनेको सुने भइहाल्यो नि, भेला किन चाहियो र ?” यसरी प्राय: मानिसहरू पारिवारिक भेला आवश्यक नरहेको कुरा बताउने गर्छन् । व्यस्त औद्योगिक जीवनका कारण बुबा बाहिरको काममा, आमा घरायसी काममा, छोरा-छोरीहरू विद्यालयको अध्ययनमा व्यस्त रहने गर्छन् । यसकारण प्राय:जसो परिवारमा धेरै सदस्यहरू नभए तापनि पारिवारिक…
लोभ हटाएमा खुशी भरिन्छ !
नव वर्षको पहिलो दिन, सबै मानिसहरूको नव वर्षको शुभकामना सन्देश फरक-फरक हुने गर्छ, तर खासमा उनीहरूको कामना भने एउटै हुन्छ । त्यो नै ‘जीवन सुखी बनोस्’ भन्ने हो । खुशीको मापदण्डचाहिँ प्रत्येकको विचारअनुसार फरक हुन्छ । कसैले आफूसँग धेरै पैसा भएमा खुशी हुन सकिन्छ भनेर सोच्ने गर्छन् भने कसैले धेरै ख्याति कमाएमा खुशी हुन सकिन्छ भनेर सोच्ने गर्छन्, अनि कोहीचाहिँ आफूसँग अधिकार भएमा खुशी हुन सकिन्छ भनेर विश्वास गर्ने गर्छन् । तर एक जना करोडपति जे गोउल्डले मर्नुअघि “म संसारको सबैभन्दा दयालाग्दो मानिस हुँ” भनेका छन् । यूरोप कब्जा गर्न सफल भएका सम्राट नेपोलियनले “मेरो जीवनमा म साँच्चिकै खुशी भएको समयचाहिँ जम्मा ६ दिन थियो” भनी स्वीकारे । संयुक्त राज्य अमेरिकाका पूर्व राष्ट्रपति जिम्मी कार्टरलाई आफ्नो जीवनको सबैभन्दा खुशीको दिन…
घरायसी काम बाँडफाँडमा अचम्मको शक्ति छ ।
खाना पकाउने, भाँडा माझ्ने, लुगा धुने, सरसफाइ गर्ने, सामान मिलाउने, फोहोर व्यवस्थापन गर्ने, किनमेल गर्ने ... घरको काम दिनहुँ दोहोरिरहन्छ । गर्छौं तापनि त्यो देखिँदैन, तर गर्दैनौं त तुरुन्त प्रकट भइहाल्छ । घरको काम सरल र नगण्य देखिए तापनि यसको कारणले धेरै परिवारहरूमा कलह उत्पन्न हुन्छ । ‘तिमीले मलाई घरको काममा सघाउँदा के बिग्रिन्छ र ?,’ ‘हैन, दिनभरि काम गरेर आएको मान्छेलाई कति सताउन सक्नुभएको होला ?’ ‘आमाले नै यसो मिलाइदिनुभए हुन्छ नि’ ... समस्याचाहिँ घरको काम होइन, तर परिवारजनको सोचाइबीचको भिन्नता हो । कहिलेकहीँ घरको काम नगण्य र अनौठो लाग्नु तीतो यथार्थता हो । तर यदि भाँडा माझ्ने ठाउँ जुठा भाँडाहरूको दुर्गन्धले भरिएको छ, रेफ्रिजेरेटर रित्तो छ, फोहोर जताततै छरिएको छ, र नधोएकोले फोहोरै लुगा फेरि लगाउनुपऱ्यो भने के…