विश्वास र जीवन

​सफलताको सम्भावना​

२०औँ शताब्दीका उत्कृष्ट चित्रकार पिकासोले करीब २०,००० वटा चित्रहरू कोरेका थिए, अनि विश्व-प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री आइन्सटाइनले करीब २४० वटा थेसिसहरू लेखेका थिए । जर्मनीका सङ्गीतकार तथा रचनाकार बाचले प्रत्येक हप्ता सङ्गीत रचना गरेका थिए, मोजार्टले ६०० वटाभन्दा बढी गीतहरूको रचना गरेका थिए, अनि आविष्कारक एडिसनले एउटा आविष्कारको निम्ति १,०३९ पटक कोसिस गरेका थिए । अनि फिगर स्केटिङकी रानी कहलिएकी गिम यन आ, एउटा जम्प गर्ने सीप सिक्नको निम्ति ३,००० पटकभन्दा बढी लडेकी थिइन् । रचनासम्बन्धी कुनै एक कौशल सल्लाहकारको सर्वेक्षणअनुसार दोस्रो श्रेणीका कविहरूभन्दा पहिलो श्रेणीका कविहरूले गुणस्तरहीन कविताहरू धेरै लेखेका थिए । पहिलो श्रेणीका कविहरूले अझ धेरै कविताहरू लेखेका हुनाले गुणस्तरहीन कविताहरू पनि धेरै लेखे भन्ने अर्थ हो । क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका प्राध्यापक सिमन्टनले ‘जिनियसको उत्पत्ति’ भन्ने पुस्तकमा यसरी भनेका छन् :…

प्रेम भनेको के हो ?

“तपाईंले आफ्नो साथीलाई उसको सर्ट एकदमै राम्रो छ भन्नुभएको थियो, उसले प्रायः त्यो सर्ट मात्र लगाएर हिँड्छ ।” “पियानो प्रस्तुति हुँदा, मलाई मञ्चमा एकदमै डर लागिरहेको थियो । मैले दर्शकहरूको बीचबाट एकलै हात हल्लाउँदै मुस्कुराइरहनुभएका मेरा बुबालाई देखें, तब मेरो मनबाट सबै डर हराएर गयो ।” “पसीनाले गर्दा बुबाको शरीरबाट नराम्रो गन्ध आए पनि आमाले बुबालाई हेर्नुहुँदै, “तपाईं रोबर्ट रेडफर्डभन्दा पनि ह्यान्डसम हुनुहुन्छ” भनेर भन्नु नै प्रेम हो।” “आफूले दिनभरि एकलै छोडेको भए पनि घरमा पालेको कुकुरले आएर तपाईंको अनुहार चाट्छ भने त्यो नै प्रेम हो ।” “बाथ रोग लागेकोले मेरी हजुरआमा निहुरेर खुट्टाका औँलाहरूमा नङपालिस लगाउन सक्नुहुन्न । तब मेरा हजुरबुबाले सधैँ हजुरआमाको खुट्टामा नङपालिस लगाइदिनुहुन्छ, जो आफू पनि बाथको रोगी हुनुहुन्छ ।” “कसैलाई मन पराएको छ भने परेला…

भाइलाई बचाउन

सन् २०१३ अप्रिल महिनामा कोरियाको सउलमा प्राथमिक तहमा अध्ययनरत दुई दिदी-भाइ विद्यालयबाट घर फर्किरहेका थिए । घर फर्कने क्रममा उनीहरूले खेल मैदानको नजिकै बाढी पम्प गर्ने मेसिनको प्लेट[plate of a flood pumping]माथि केही बच्चाहरू तल-माथि उफ्रिरहेका देखे । ती बच्चाहरू सबै त्यहाँबाट गएपछि भाइचाहिँ त्यो ठाउँमा गएर उफ्रिन थाल्यो । उसकी १२ वर्षिया दिदीले भाइलाई त्यहाँबाट निकालेर ल्याउन खोज्दा अचानक प्लेट पल्टिएर दुवै जना स्टेसनभित्र खस्न पुगे । ८ मिटर उचाइको स्टेसनभित्र पानीको गहिराइ १३० से.मि.(४.३ फिट) थियो । धन्न दिदीको उचाइ १५३ से.मि.(५ फिट) भएकोले तिनले पानीको सतहभन्दा माथि टाउको निकालेर सास फेर्न सकिन्, तर भाइको उचाइ १४० से.मि.(४.६ फिट) भएकोले ऊ पूरै पानीमा डुबेको थियो । यसकारण भाइले सास फेर्न सक्ने गरी दिदीले उसलाई बोकेर आफ्नो पैताला उचालिन्…

​चोरको मन फर्काइदिएको नोट​

बेलायतको सानो रिसोर्ट सहरमा एइलिन नाउँकी एक जना नर्स बसोबास गर्थिन् । बिरामीलाई भेट्न जाँदाखेरि प्रायः उनी साइकल प्रयोग गर्ने गर्थिन् । तर कुनै एक दिन, बिरामीलाई उपचार र परामर्श दिएर बाहिर निस्कँदा उनको साइकल गायब भएछ । त्यो दिनमा भेट्न जानुपर्ने बिरामीहरू धेरै थिए, अनि त्यो साइकल उनको साथीको चिनो पनि भएकोले उनलाई धेरै रीस उठेछ । तैपनि मनलाई शान्त पार्दै उनले एउटा नोट लेखेर भित्तामा टाँसिदिइछन् । “अनुरोध गर्छु । मेरो साइकल फिर्ता गरिदिनुहोस् । माया मात्र पाउँदैआएको त्यो मेरो साइकल, मालिकविना एकदमै डराउँछ ।” भोलिपल्ट, कतै पाइहालिन्छ कि भन्ने मन लिएर साइकल हराएको ठाउँमा गएकी ती नर्सको मुहारमा खुशीको मुस्कान लहराएछ । हराएको साइकल त नयाँ ताला लगाएर बत्तीको खम्बामा बाँधेर राखिएको थियो । “माफ गर्नुहोस् ।…

मस्तिष्कले नजान्ने कुरा

हाम्रो शरीर मस्तिष्कको आदेशअनुसार चल्दछ । यदि मस्तिष्कले काम गर्न छोड्यो भने शरीरका अन्य अङ्गहरूले आफ्नो भूमिका राम्ररी निभाउन सक्दैनन् । त्यसैले त शरीरको सबैभन्दा महत्वपूर्ण अङ्ग नै मस्तिष्क हो । मस्तिष्कले शरीरको इन्धन भन्न सकिने रगत धेरै मात्रामा लिँदछ अर्थात् त्यसले त्यतिसम्म महत्वपूर्ण कार्यहरू गर्दछ भन्ने कुरा हो । तर मस्तिष्कको एउटा कमजोर पक्ष छ । यदि तपाईंले केही कुरा भन्नुभयो भने त्यो कसलाई भनेको हो भन्ने कुरा मस्तिष्कलाई थाहा हुँदैन । यदि तपाईंले कसैप्रति नकारात्मक बोली बोल्नुहुन्छ भने त्यो अरूलाई भनेको हो कि, आफैलाई भनेको हो भन्ने कुरा मस्तिष्कले राम्ररी छुट्ट्याउन सक्दैन र त्यसले शरीरमा तानव पैदा गर्ने हर्मोन छोड्न आदेश दिन्छ । तर यसको ठीक विपरीत यदि तपाईंले कसैप्रति सकारात्मक बोली बोल्नुहुन्छ भने मस्तिष्कले त्यो आफूलाई नै…

त्यो म होइन !

“अरू सबै जना मूर्ख बने तापनि, मलाई कसैले मूर्ख बनाउन सकेको छैन !” भनेर कम्तीमा एक चोटि भए पनि आफूलाई यसरी विश्वास दिलाउनुभएको छ होला । यहाँहरूले टेलिभिजन हेर्नुहुँदा वा इन्टरनेट चलाउनुहुँदा पनि यस्तो सोचाइ आएको हुन सक्छ । कहिलेकहीँ अश्लील वा हिंसात्मक दृश्यजस्ता हानिकारक विषयवस्तुहरू समावेश भएका कुराहरू हेर्दाखेरि ती कुराहरूले अरू मानिसहरूमा नराम्रो प्रभाव पारे तापनि आफूलाई चाहिँ त्यसले केही प्रभाव पार्दैन भनेर सोच्न पुगिएका अवस्थाहरू धेरै हुन सक्छ । यो अवस्थालाई ‘तेस्रो व्यक्ति प्रभाव’ भनिन्छ । सामाजिक सञ्जालका सन्देशहरूबाट सजिलै प्रभावित हुने अन्य व्यक्तिहरूको धारणाभन्दा आफ्नो धारणा उत्तम हो भन्ने आत्म-गौरवबाट यस्ता सोचाइहरू उत्पन्न हुने गर्छ । तर यसको ठीक विपरीत, सञ्चार माध्यममा सकारात्मक र सही सन्देशहरू समावेश भएको जनसेवा विज्ञापनहरूले अरूहरूमा भन्दा आफूमा अझ ठूलो प्रभाव…

जुम्ल्याहाको सन्देश

“नमस्कार ! हामी जुम्ल्याहा दाजुभाइ आज पहिलो पटक उडान भर्दैछौं । हामीहरू भर्खर १४ हप्ताका भयौं । हामीहरू ज्ञानी हुनलाई सक्दो कोसिस गर्नेछौं, तर कान दुखेर अथवा डर लागेर यदि शान्त हुन सकेनौं भने हामी यहाँहरूसित पहिल्यै माफी माग्न चाहन्छौं । हाम्रा बुबा-आमासँग कानलाई ट्याप्प बन्द गर्ने सामग्री छ, आवश्यक परेमा सम्पर्क गर्नुहोला । हामी दाजुभाइ २०E र २०F नम्बरको सिटमा बसिरहेका छौं । ल, यहाँहरू सबैलाई शुभ यात्रा !” संयुक्त राज्य अमेरिकाको अनलाइन सामाजिक सञ्जालमा, चकलेटको सानो प्याकेटमा टाँसिएको यो सन्देशसहित तस्वीर पनि अपलोड गरिएको थियो । जुम्ल्याहा दाजुभाइको त्यो सन्देशचाहिँ वास्तवमा उनीहरूका बुबा-आमाले लेखेका थिए । विमानमा पहिलो पटक चढेका छोराहरूको हल्लाप्रति बुबा-आमाले यात्रुहरूसँग अग्रीम क्षमायाचनास्वरूप ती चकलेटहरू बाँडेका थिए । तस्वीर अपलोड गरेका यात्रुले “मिजासिला र विचारशील…

फाल्नुपर्ने कुराको सूची

गर्नुपर्ने काम अथवा गर्न चाहेको काम छ भने एउटा सूची बनाएर त्यसलाई प्राथमिकताअनुसार क्रमबद्ध रूपमा मिलाएर राख्नुभयो भने यसले तपाईंलाई कुनै पनि काम ध्यानपूर्वक गर्न मद्दत पुऱ्याउँछ । तर यदि ती कुराहरूप्रति बढी नै सोच्न थाल्नुभयो भने तपाईंहरूको ध्यान भड्किन सक्छ, र आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्न असफल बन्न पुग्नुहुनेछ । यस्तो अवस्थामा सबैभन्दा आवश्यक पर्ने कुरा नै ‘फाल्नुपर्ने कुराको सूची’ हो । संयुक्त राज्य अमेरिकाकी एक जना प्रभावशाली पत्रकार आरियाना हफिङटनले तिनको ४०औँ जन्मदिनमा, आफूले राम्ररी गर्न नसक्ने कार्य, आफूलाई मन नपर्ने कुरा, कुनै दिन गरूँला भनेर सोचेको तर खासमा गर्ने कुनै सम्भावना नदेखिएका कार्यहरू सबै लेखेर एउटा सूची बनाइन् । उदाहरणको लागि तिनको सूचीमा भएको एउटा कुरा नै स्की(बोर्डमा टेकेर हिउँमा चिप्लिने खेल) थियो । तिनलाई स्की खेल्न आउँदैनथ्यो,…

बुबालाई पत्र

आलास्कामा बस्ने ९ वर्षको केटो, म्याकले सन् २००९मा अफगानिस्तानमा मारिनुभएका आफ्ना बुबाको हरेक जन्मदिनमा आमासँगै केक बनाएर भोज गर्ने गर्थ्यो । तर यो वर्षचाहिँ उसले एउटा विशेष पत्र लेख्यो । “बुबा, बाकसभित्र बस्नुहुँदा कस्तो लागिरा’छ ? तपाईं अहिले कति वर्षको हुनुभयो ? बित्नुहुँदा कति वर्षको हुनुहुन्थ्यो ? तपाईंलाई मनपर्ने खानेकुरा के हो ? मनपर्ने जनावर कुन हो ? तपाईंको रुचिचाहिँ नि त ? तपाईंलाई के गर्न एकदमै मन पर्छ ? स्वर्गको जीवनयापन कस्तो छ ? मैले गरेका कामहरू माथिबाट सबै देखिरहनुभएको छ नि, होइन ?” केवल ५ वर्षको छँदा बुबालाई गुमाएको म्याकको मनमा थुप्रै जिज्ञासाहरू थिए । म्याकचाहिँ आफूले बुबालाई कहिल्यै नभुलेको र अझैसम्म माया गरिरहेको कुरा देखाउन चाहन्थ्यो । म्याकले बुबालाई लेखेको पत्र, उसकी आमाले फेसबुकमा राखिदिइन्, अनि त्यो…

लिबेरोको मिशन

भलिबल टोलीमा भएका ६ जना खेलाडीहरूमध्ये एक जना खेलाडीको पोशाक अरूको भन्दा बेग्लै हुन्छ । उसलाई ‘लिबेरो’ भनिन्छ, जसको विशेषता नै प्रतिरक्षा क्षमता हो । उसलाई कुनै पनि खेलाडीको सट्टामा राख्न सकिने भएकोले उसलाई ‘लिबेरो’ अर्थात् ‘स्वतन्त्र’ खेलाडी पनि भनिन्छ । तर वास्तवमा उसलाई धेरै कुराहरूमा प्रतिबन्ध लगाइएको हुन्छ । बल नेटको उचाइभन्दा माथिबाट आउँदा उसले बललाई हान्न र रोक्न पाउँदैन तर विपक्षी टिमले हानेको बललाई उठाउने र जोडले आएको बललाई समात्ने गर्नुपर्छ । यसरी उसले अन्तिम रेखाको रक्षा गर्दै आफ्नो टोलीका सबै कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । यस्ता विशेषताहरूका कारण लिबेरोले बल हान्ने, छेक्ने कार्यमा वा जित निर्धारण गर्ने अङ्कमा केन्द्रित रहने दर्शकवृन्दको त्यति ध्यान खिँच्न सक्दैन । तर लिबेरोचाहिँ टिममा नभई नहुने एकदमै महत्वपूर्ण खेलाडी हो, किनभने मजबूत…

वुडपिकर चराको ब्रुड प्याच [brood patch]

प्वाँखहरू एकदमै हलुका हुन्छ, तर त्यसमा उत्तम ताप स्थिरता हुन्छ । यसकारण जाडो याममा फेदरबाट बनेका ज्याकेटहरू मानिसहरूमाझ लोकप्रिय बन्ने गर्छ । तर वुडपिकर चराले चाहिँ शरीर ढाक्ने प्वाँखहरू आफैले उखेलेर त्यसलाई न्यानो पार्ने गर्छ । कारण एक वाक्यमा भन्ने हो भने, आफ्नो बचेराको निम्ति ! वुडपिकरले ओथारो बस्दाखेरि अण्डामाथि पर्ने आफ्नो पेटवरिपरिका प्वाँखहरूलाई जानी-जानी उखेल्ने गर्छ । नाङ्गो भागमा रगत जम्मा हुनुको साथै त्यहाँको ताप उच्च हुन्छ । ओथारो बस्दाखेरि रगत जम्मा भएको नाङ्गो भागबाट अण्डामा अझ ताप प्रवाह गर्न सकिन्छ । यसरी वुडपिकरले अण्डामा न्यानोपन प्रवाह गर्नको निम्ति शरीरमा बनाउने प्वाँखरहित नाङ्गो भागलाई नै ‘ब्रुड प्याच’ भनिन्छ । प्रायः सबै चराहरूमा मुनिपट्टि ब्रुड प्याच स्वतः बनिरहेको हुन्छ, तर वुडपिकरले चाहिँ आफ्नो शरीरबाट आफैले प्वाँख उखेल्ने गर्छ । अझ…

बुद्धिमान् चराको कुञ्जी

काग, एयाजुर विंग्ड-म्यागपाइस(नीलपंख काग), नाइटिङगेल(बुलबुल), म्यागपाइस(लामपुच्छ्रे काग) लगायत कागको परिवारमा पर्ने चराहरू अन्य प्रजातिका चराहरूको तुलनामा सबैभन्दा चलाख हुन्छन् । वास्तवमा भन्ने हो भने, केही म्यागपाइस वा कागहरूले आयतनको धारणाका साथै समयको बहावसमेत बुझ्न सक्छन्, अनि ऐनामा प्रतिबिम्बित चित्रद्वारा आफैलाई चिन्न सक्छन् । भनिन्छ, तिनीहरूले बिताउने फुर्सदको समय, आफ्नै संस्कृति र तिनीहरूको आफ्नै भाषा पनि हुन्छ । विशेष गरी, न्यू क्यालेडोनियन कागहरूले तारलाई बङ्ग्याएर त्यसको प्रयोगद्वारा बोतलबाट खानेकुरासमेत निकाल्न सक्छन् । वन्यजन्तुहरूमध्ये सबैभन्दा चतुर मानिने चिम्पान्जीले पनि तिनीहरूले बनाएजस्तै अङ्कुसे बनाउन सक्दैनन् । जर्मनीको म्याक्स प्ल्याङ्क संस्थाले कागको परिवारका १२७ वटा प्रजातिका चराहरूको तथ्याङ्कद्वारा बचेराहरूको पालनपोषणको अवधि र संज्ञानात्मक क्षमताबीचको सम्बन्धलाई विश्लेषण गरेको थियो । उनीहरूले बचेराको पालनपोषणको अवधिले चराको संज्ञानात्मक क्षमतामा ठूलो प्रभाव पार्ने कुरा पत्ता लगाए । कागको…

सहकार्यको शक्ति

हिग्स बोसोन भनेको ब्रह्माण्डलाई रचना गर्ने एक तात्त्विक कण हो, यसले आधुनिक भौतिक विज्ञानमार्फत ब्रह्माण्डबारे वर्णन गर्न एक महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यद्यपि भौतिकशास्त्रीहरू हिग्स बोसोनको अस्तित्वबारे पहिल्यै अवगत भइसकेका भए तापनि करीब ५० वर्षसम्म यसको अस्तित्वलाई प्रमाणित गर्न तिनीहरू असफल भए । हिग्स बोसोनको अस्तित्व प्रमाणित भएको ठाउँ नै CERN(युरोपेली आणविक अनुसन्धान सङ्गठन) थियो । विश्वभरिका १०,००० भौतिकशास्त्रीहरूसँगको सहकार्यमा CERNले २५ वर्षमा २७ कि.मि. लामो शक्तिशाली कण त्वरक LHC(Large Hadrom Collider) सफलतापूर्वक विकास गरी निर्माण गऱ्यो । हजारौँ भौतिकशास्त्रीहरूको वर्षौँको कडा परिश्रमपछि अन्ततः सन् २०१२मा हिग्स बोसोनको अस्तित्व प्रमाणित भयो । यस्तो सहकार्यको प्रणाली CERNको सफलताको मुख्य कारकको रूपमा देखियो । CERNका पूर्व उपनिर्देशक सेर्जियो बेर्तोलुचीले सयौँ देशहरूबाटका वैज्ञानिकहरू, आफ्नो जन्मथलो, भाषा, संस्कृति, जीवनशैली र सोच्ने तरिकामा भिन्न भए…

मभन्दा फरक भए पनि

एउटा छावा(हात्तीको बच्चा) पुतलीलाई पछ्याउने क्रममा गल्तीले बच्चा जिराफहरू खेलिरहेको ठाउँमा पुग्यो । छावालाई पहिलो पटक देखेका बच्चा जिराफहरूले उसको विषयमा टिप्पणी गर्न थाले । “ए साथी हो, त्यहाँ हेर त ।” “ओहो ! कति लामो नाक ।” “हा हा, कस्तो अनौठो देखिएको ।” त्यसरी गिल्ला पाएको छावा रुँदै घर फर्कियो । छक्क पर्दै माउ हात्तीले के भयो भनेर सोधिन् । छावाले सबै कुरा बताएपछि माउ हात्तीले यसो भनिन्, “जिराफहरूले तिम्रो खिल्ली उडाए पनि केही परिवर्तन हुँदैन । समस्याचाहिँ तिमी होइनौं, तर उनीहरूको गिज्याउने व्यवहार हो ।” अर्को दिन, छावाको गिल्ला गरेको एउटा बच्चा जिराफ बाटो बिराएर हात्तीको बथान भएको ठाउँमा आइपुग्यो । जिराफलाई पहिलो पटक देखेका सबै छावाहरूले उसको विषयमा टिप्पणी गर्न थाले । “कस्तो हाँसउठ्दो !” “उसको घाँटी…

आमाहरू सेवाको योग्य हुनुको वैज्ञानिक कारण

पहिलो, आमाहरूलाई आरामको आवश्यकता हुन्छ । पुरुषहरूको तुलनामा महिलाहरूको आरामको समय दिनहुँ ४० मिनेटले कम हुने कुरा कुनै एउटा अध्ययनले देखाएको छ । दोस्रो, आमाहरू जीवनभर आफ्ना छोरा-छोरीहरूप्रति चिन्तित रहन्छन् । छोरा-छोरीले जतिसुकै कोसिस गरे तापनि छोरा-छोरीप्रतिको आमाको चिन्ता कहिल्यै समाप्त हुँदैन । आमाहरूले आफू संसारबाट बिदा हुने समयसम्म पनि छोरा-छोरीहरूको आर्थिक अवस्था, घर-व्यवहार इत्यादि कुराहरूलाई मनबाट हटाउन सक्दैनन् । तेस्रो, छोरा-छोरीहरू जैविक रूपमा आमाको अझ नजिक हुन्छन् । छोरा-छोरीहरूको शरीरमा आधा आमाको र आधा बुबाको जीन हुन्छ, तर उनीहरूमा आमाको जीनले अझ ठूलो प्रभाव पार्छ । चौथो, आमाहरूले सहयोग पाउने ठाउँ कम छ । विगतमा, परिवार ठूलो हुने भएकोले हजुरबुबा र हजुरआमाहरूले बच्चाहरू हुर्काउन र घर-व्यवहार चलाउन सहयोग गर्ने हुँदा ठूलो सहयोग मिल्थ्यो, तर अहिले त परिवार सानो हुने…

रिङवानडेरङ (Ringwanderung)

जर्मनीको म्याक्स प्लाङ्क सोसाइटी(Max Planck Society)ले केही मानिसहरूमा नक्सा र कम्पासविना घना जङ्गलमा बाटो पत्ता लगाउने क्षमतासम्बन्धी परीक्षण गरेको थियो । GPS(Global Positioning System)द्वारा ट्र्याक गरेको परिणाममा, सहभागीहरू सूर्य नअस्ताउञ्जेल सही बाटोतिर हिँडेका तर अँध्यारो भएपछि एउटै ठाउँमा गोलाकार गरी हिँडेका पाइयो । २० मिटर हिँडेका भए पनि वास्तवमा उनीहरू ४ मिटर त्रिज्या(radius)मा गोलाकार गरी हिँडेका थिए । यद्यपि त्यसो भइरहेको उनीहरूले पत्तो पाएनन् । आफू सही बाटो गइरहेको छु भन्ठानेर त्यसरी गोलाकार गरी घुम्ने प्रक्रियालाई नै रिङवानडेरङ भनिन्छ । Ringwanderung, ‘ring, गोलो’ र ‘wandaring, भौंतारिनु’ शब्दहरूको संयोजनद्वारा बनेको एउटा ट्रेकिङ शब्द हो । पोख्त पर्वतारोहीहरू नै भए पनि उनीहरू हिमाल आरोहणका क्रममा बाटो बिराएर प्रायः रिङवानडेरङको सङ्कटमा पर्छन् । कुनै मानिसले जङ्गल वा मरुभूमिमा बाटो बिराउने कारणचाहिँ उसको मस्तिष्कले…

बुबा-आमाको मन

एक जना मानिस व्यवसायको सिलसिलामा विदेश जानुपर्ने भयो । तिनको अनुपस्थितिमा केही महिनासम्म एकलैले ५ जना बच्चाहरूको हेरचाह गर्नुपर्ने भएकी पत्नीप्रति तिनी चिन्तित भए । त्यसैले तिनले कसो गरेमा पत्नीको बोझलाई कम गर्न सकिन्छ होला भनेर सोचे, अनि अन्ततः एउटा उपाय निकाले । “बुबा बाहिर गएको समयमा आमाको कुरा सबैभन्दा राम्ररी सुन्नेलाई म ठूलो उपहार दिनेछु ।” बच्चाहरू बुबाको कुरा सुनेर खुशीले रमाए । केही महिनापछि व्यावसायिक यात्राबाट फर्किएका पतिले ५ जना बच्चाहरूमध्ये कसलाई उपहार दिँदा हुन्छ होला भनेर पत्नीलाई सोधे । तब पत्नीले यस्तो जवाफ दिइन् । “जेठोचाहिँ भाइ-बहिनीको रेखदेख गर्दै र उनीहरूको निम्ति त्याग गरिदिँदै कठिन अवस्थामा पनि राम्ररी हुर्कियो, माहिलोले चाहिँ मैले नअह्राए पनि आफ्नो सबै काम आफैले गऱ्यो । साहिँलोले घरधन्दामा सघाएकोले मलाई ठूलो सहयोग मिल्यो…

बोल्नुभन्दा अगाडि

बुद्धिमानीपूर्वक बोलेको बोलीले हजारौँ ऋणसमेत चुक्ता गर्छ भने, विचारै नगरी मुखबाट निकालेको काँडाजस्तो बोलीले मानिसको हृदयमा दाग छोड्छ । त्यसोभए बोल्नुभन्दा अगाडि हामीले कुन-कुन कुराको ख्याल गर्नुपर्छ होला ? ‘सोच्नु(THINK)’ भन्ने अङ्ग्रेजी शब्दको हिज्जेमै त्यसको उत्तर रहेको छ । के यो सही[True] छ ? के यो उपयोगी[Helpful] छ ? के यो प्रेरणादायक[Inspiring] छ ? के यो आवश्यक[Necessary] छ ? के यो दयालु[Kind] छ ? यसरी, बोल्नुभन्दा अगाडि आफूले भन्न लागेको कुरा सही छ कि छैन, सुन्ने व्यक्तिको लागि उपयोगी छ कि छैन भनेर जाँच्नुपर्छ । अनि त्यसले सकारात्मक प्रभाव पार्छ कि पार्दैन भनेर हेर्नुपर्छ । यदि त्यो आवश्यक छैन भने आफूलाई रोकेर नम्र तरिकाले बोल्नुपर्छ । यी पाँच कुराहरूलाई दिमागमा राख्नुभयो भने जो कोहीसँग पनि राम्ररी कुराकानी गर्न सक्नुहुनेछ ।

सुनामीलाई जित्नु छ भने

सुनामी छाल आउँदा यदि समुद्रमा प्रवेश गरिसकेको जहाज छ भने कतातिर भाग्नुपर्छ होला ? सामान्यतया मानिसहरूले सक्दो चाँडो बन्दरगाह भएको जमिनतिर जहाज लैजानुपर्छ भनी सोच्दछन्, तर वास्तवमा खुल्ला समुद्रतिर जानु नै सुरक्षित हुन्छ । किनभने जहाज जमिनको जति नजिक जान्छ, उति नै पानीले अझ गहिरो भाग भेट्टाउँछ, अनि छालले झन्-झन् उग्र रूप लिन्छ । तर समुद्रको गहिरो भागतिर भने छाल उग्र बन्दैन । वास्तवमा सन् २०११ मार्च महिनामा जापानको हुकुसिमामा सुनामी आउँदा, बन्दरगाहतिर भागेका जहाजहरू छालले बगाएर भाँचिएका र डुबेका थिए भने गहिरो समुद्रतिर गएका जहाजहरूचाहिँ विपत्तिबाट उम्कन सफल भएका थिए । गहिरो समुद्रतिर जानु नै सुरक्षित हुन्छ भन्ने यथार्थता थाहा भए पनि एक्कासि सुनामी आउँदा जहाजलाई घुमाएर समुद्रतिर लैजान त्यति सजिलो त नहोला । त्यो सङ्कटपूर्ण घडीमा समुद्रको बीचमा…

लाइबिगको न्यूनतमको नियम

‘लाइबिगको न्यूनतमको नियम(Liebig’s Law of minimum)’ भन्ने एउटा नियम छ । एक जर्मन रसायनविद्, जस्टस भोन लाइबिगद्वारा घोषित यो नियमले, बोटबिरुवाको वृद्धि गराउनको निम्तिचाहिँ पर्याप्त मात्रामा पाइने स्रोतहरू होइन, तर एकदम दुर्लभ स्रोतहरूको खाँचो पर्छ भनी जानकारी दिँदछ । थुप्रै काठका फल्याकहरूद्वारा बनेको गोलाकार ढ्वाङले यो नियमलाई वर्णन गर्न सक्छ : असमान लम्बाइका फल्याकहरूद्वारा बनेको ढ्वाङको क्षमताचाहिँ सबैभन्दा छोटो फल्याकमा निर्भर हुने भएजस्तै कुनै बोटबिरुवाको वृद्धि पनि सबैभन्दा कम मात्रामा आपूर्ति हुने पोषक तत्वमा निर्भर हुन्छ । मानिस जतिसुकै स्वस्थ भए पनि यदि उसको कुनै एउटा अङ्ग ठीक छैन भने त्यो अङ्गले उसको आयु नै घटाइदिन्छ । अनि जतिसुकै तीक्ष्ण विद्यार्थी भए पनि यदि उसले कुनै एउटा विषयमा राम्रो अङ्क ल्याएन भने उसको पढाइको ग्रेड(स्तर) नै तल झर्छ । प्रेम…