विश्वास र जीवन

परिवर्तन

जाडो हिउँदमा, तापक्रम शून्यभन्दा तल झर्दा, कलकल बगिरहेको खोलाको पानी र तालचाहिँ मानिसहरू चिप्लेटी खेल्न सक्ने ठोस बरफमा परिणत हुन्छ । यसको ठीक विपरीत पानीलाई ततायो भने त्यो वाष्पीकरण हुन्छ । तरल पानी हावामा उड्न सक्दैन तर बाफमा परिवर्तन भएपछि चाहिँ यो कार्य सम्भव छ । परिवर्तन हुनअघिसम्म असम्भव लागेको कुरा, परिवर्तन भएपछि चाहिँ सजिलै गर्न सकिन्छ । यो सिद्धान्त परमेश्वरका सन्तानहरूमा पनि लागू हुन्छ । माताले दिनुभएको वचनजस्तै, स्वर्गीय मानिसको रूपमा नयाँ गरी जन्मियो भने, विगतमा कार्यान्वयन गर्न नसकेको सबै परिस्थितिमा धन्यवाद दिन अब भने सजिलो लाग्नेछ, सधैँ आनन्दित रहनु र प्रार्थना गर्नु हाम्रो दैनिक जीवनयापन बन्नेछ । दाजुभाइ-दिदीबहिनीलाई आफ्नै शरीरलाई झैँ प्रेम गर्ने कार्य र एक आत्मा बचाउने कार्यसमेत निश्चय नै गर्न सकिनेछ । तर यो कार्य हामीले…

स्ट्रेसको सामना गर्ने तरिका

स्ट्रेसले विभिन्न रोगहरू निम्त्याउँछ र चरम सीमामा पुगेपछि यसले मृत्युमा समेत पुऱ्याउन सक्छ । तर बाँचुञ्जेल स्ट्रेस नलिनु भनेको असम्भव कुरा हो । तर स्ट्रेसप्रति हामीले कस्तो मनस्थिति लिन्छौं भन्ने कुरा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ । यदि हामीले स्ट्रेसलाई नकारात्मक रूपमा लियौं भने त्यो हाम्रो ‘शत्रु’ बन्नेछ, तर यदि हामीले त्यसलाई सकारात्मक रूपमा लियौं भने त्यसले हामीलाई कुनै हानि पुऱ्याउन सक्दैन । हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा यससम्बन्धी परीक्षण गरिएको थियो । कुनै स्ट्रेस हुँदाखेरि आउने शारीरिक प्रतिक्रियालाई चिन्ता वा स्ट्रेसलाई जित्न नसकिने सङ्केतको रूपमा लिन आवश्यक छैन । मुटु जोडले धड्किँदाखेरि त्यसले तपाईंलाई स्ट्रेसको सामना गर्न तयार गराउँछ, अनि लामो-लामो सास फेर्दाखेरि मस्तिष्कमा धेरै अक्सिजन प्रवाह हुन्छ । परीक्षणमा सहभागी भएकाहरूले स्ट्रेसलाई सकारात्मक रूपमा हेरेपछि उनीहरू चिन्ताजनक अवस्थामा पनि कम चिन्तित बनेको र…

ट्राफिक लाइट नभएको चौराह

ट्राफिक लाइट, चिन्ह, अनि धेरै गाडीहरू आवात-जावत गर्ने बाटो र पैदल हिँड्ने बाटोलाई छुट्ट्याउने ब्लकहरू हटायो भने के हुन्छ होला ? तर नेदरल्याण्डस्थित ड्राच्टेनको सानो सहरको केन्द्र, ‘लावेप्लेइन’मा एउटा त्यस्तै साझा चौराह छ । सुरुमा त, गाडी र मानिसहरू एकै ठाउँमा परेर जुन बेला पनि दुर्घटना हुन सक्छ भनेर मानिसहरू डराएका थिए, तर परिणामचाहिँ मानिसहरूको सोचाइभन्दा बिल्कुलै फरक थियो । ट्राफिक सिगनल नियन्त्रण प्रणाली हटाइएकोले चालकहरूले पैदल यात्रीहरूप्रति ध्यान दिनको साथै पैदल यात्रीहरूले चाहिँ एक-अर्कालाई मैत्रीपूर्ण सङ्केत दिँदै गाडीहरूप्रति अझ ध्यान दिए । चालकहरूले अझ जिम्मेवारीको भाव लिए, अनि कुनै पनि सङ्केतलाई बेवास्ता गर्ने वा सङ्केत परिवर्तन नहुँदासम्म गति बढाउने गरेनन् । त्यसको परिणामस्वरूप दुर्घटना दर घट्यो, र ट्रफिक प्रणाली पनि सहज रूपमा सञ्चालन हुन सक्यो । आश्चर्यजनक रूपमा असल…

​सबै जना विजेता​

प्राथमिक विद्यालयको खेलकुद दिवसको तस्वीर कोरियाको सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको थियो । तस्वीरमा ५ जना केटाहरू एक-अर्काको हात समाएर मैदानमा एकसाथ दौडिरहेको दृश्य कैद भएको छ । त्यसमा सबै जना हाँसिरहेका छन्, तर ती केटाहरूमध्येको सबैभन्दा पुड्को केटोले चाहिँ आँसु पुछिरहेको छ । किन होला ? कुनै रोगको कारणले त्यो केटोको उचाइ बढ्न सकेनछ । यसकारण दौड प्रतियोगिता हुँदैपिच्छे ऊ सधैँ अन्तिम स्थानमा पर्दोरहेछ । उसको निम्ति के गर्न सकिन्छ होला भन्नेतर्फ सोच्दै, अन्य विद्यार्थीहरूले शिक्षकको अनुमतिमा कुनै आश्चर्यको काम गरेछन् । दौड प्रतियोगिताको सुरुवाती सङ्केतमा उनीहरूले अलि दौडेजस्तै त गरेछन्, तर पछि सबै जनाले रोकिएर अन्तिममा दौडेर आइरहेको त्यो साथीलाई पर्खिएछन् । त्यसपछि उनीहरू सबैले एक-अर्काको हात समाएर एकसाथ समाप्ति रेखा पार गरेछन् । साथीहरूको त्यो विचारशीलता देखेर त्यो…

​आत्म-अपाङ्गता​

जाँचको ठीक एक दिनअघि दिमागले नभ्याउने गरी पूरै रट्न कोसिस गरिन्छ, पढ्न मन लाग्दैन । यो अवस्थामा सबैभन्दा सजिलो तरिका भनेको सुत्न जानु हो । राम्रो नतिजा नआउँदाखेरि बुबा-आमा अथवा साथीहरूलाई आफू असक्षम भएकोले होइनकि, जाँचको अघिल्लो दिनमा आफू चाँडै निदाउन पुगेकोले त्यसो भएको हो भनेर बहाना त बनाउन सकिन्छ । योचाहिँ जाँच दिने विद्यार्थीहरूले मात्र गर्ने गरेको कुरा होइन । केही मानिसहरू, अर्को व्यक्तिलाई आफ्नो दक्षता देखाउँदा राम्रो परिणाम नआउला कि भनेर पहिलै “धेरै अभ्यास नै गर्न पाइनँ,” “मलाई अलि सञ्चो थिएन,” “परिस्थिति अलि खराब थियो,” भन्दै आफ्नो असफलताको निम्ति बहाना बनाउने गर्छन् । यस्तो किसिमको संज्ञानात्मक कौशलतालाई ‘आत्म-अपङ्गता’ भनिन्छ । मानिस जो भए पनि अरूबाट स्वीकार पाउन, आत्म-सम्मानलाई बचाउन र असफलताबाट टाढा रहन चाहने प्रवृत्तिका हुन्छन् । त्योचाहिँ…

अनौठो हिसाब

कुनै एउटा झुत्रे गल्लीमा माछा आकारका साना केकहरू बेच्ने एक जना वृद्ध थिए । केकको मूल्य एउटाको ३०० वन थियो भने तीन वटाको चाहिँ १,००० वन थियो । उहाँले गर्नुभएको हिसाबचाहिँ अलि अनौठो थियो । यदि एउटाको मूल्य ३०० वन हो भने ३ वटाको त ९०० वन हुनुपर्ने हो, तर मूल्य सूचीमा “३ वटाको १,००० वन” भनेर लेखिएको थियो । त्यसकारण ग्राहकहरूले छक्क पर्दै तिनलाई सोधे, “साहुजी, धेरै किन्ने मानिसहरूलाई त अझ सस्तोमा बेच्नुपर्ने होइन र ?” तब तिनले यसो भनेर जवाफ दिए, “एउटा किन्ने व्यक्तिचाहिँ तीन वटा किन्ने व्यक्तिभन्दा गरीब हुन्छ, त्यसैले त्यो सस्तो हुनुपर्छ ।” तिनले थप कुरा बताए । त्यो आफ्नो साथीसित बाँडेर खाने विद्यार्थीहरू पनि छन्, अनि रद्दी कागजहरू सङ्कलन गरी कमाएको पैसाले एउटा किनेर खाने…

​मैले लिएको कुरा​

मेरो साथीको नयाँ मोबाइल फोन, डिपार्टमेन्ट स्टोरमा प्रदर्शन गरिएका जुत्ताहरू, पत्रिकामा देखाइएको घर, विज्ञापनमा देखाइएको कार ... मानिसहरू आफूसँग नभएको थोक, ओहदा वा प्रसिद्धिको लालसा गर्दै ‘त्यो पाए त’ भनेर सोच्ने गर्छन् । त्यो प्राप्त गरेको कल्पना गर्ने गर्छन् । अनि त्यो पाउँदाको आफ्नो स्वरूपको समेत कल्पना गर्ने गर्छन् । तर वास्तविकतामा फर्किएर त्यसलाई आफूसँग नपाउँदाखेरि उनीहरू आफूलाई धिक्कार्ने गर्छन् । त्यस्तो सोचाइ लगातार आयो भने खुशी बिस्तारै लोप हुँदैजानेछ । आफ्नो जीवनमा सन्तुष्टि र खुशी पाउन चाहनुहुन्छ भने, ‘त्यो मसँग भइदिए त’ भन्ने सोचाइ लिनुभन्दा ‘अहिले मसँग भएको कुरा नभएको भए’ भन्ने सोचाइ लिइहेर्नुहोस् । परिवार, स्वास्थ्य, सहकर्मी, अमूल्य कुराहरू ... हामीहरू यो पृथ्वीमा खाली हात जन्मिएका थियौं, तर अहिले हामीसँग धेरै कुराहरू छ । संसारमा अरू कुनै कुराले…

​मांसपेशीको चरम सीमा​

खेलाडीहरूको बलियो मांसपेशी एकै दिनमा बन्नेचाहिँ होइन । शारीरिक शक्ति बढाउन र दक्षतामा सुधार ल्याउनको लागि उनीहरूले आफूलाई निरन्तर तालीम दिने गर्छन् । उनीहरूले मांसपेशीको चरम सीमालाई जितेपछि मात्र परिश्रमको प्रतिफल प्राप्त गर्न सक्छन् । मांसपेशीको चरम सीमा भनेको त्यस्तो बिन्दु हो, जहाँ पुगेपछि अझ बढी शक्ति लगाउन सकिँदैन । मांसपेशीको चरम सीमामा पुगेपछि एकसाथ बाँधिएको मांसपेशी तन्तुहरू खुकुला हुने वा दुखेर च्यातिने अवस्था हुन्छ । तर च्यातिएका मांसपेशीहरू चाँडे नै पहिलाकै अवस्थामा फर्किन्छ । ठीक भएको मांसपेशीलाई फेरि प्रयोग गऱ्यौं भने त्यो बिग्रिन्छ, अनि फेरि ठीक भइहाल्छ । उदाहरणको लागि, मुश्किलले १० पटक पुस अप गर्न सक्ने मानिसले अर्को दिनमा १२ पटकसम्म गर्न सक्छ, त्यसपछिको अर्को दिनमा १५ पटक गर्न सक्छ, अनि केही दिनपछि १७ पटकसम्म गर्न सक्छ ।…

एकदमै चिन्तित फिस्टे चरा

एउटा फिस्टे चरा हाँगामा बसेर रोइरहेको थियो । त्यही बाटो भएर आइरहेका माउ भँगेरा र उसका बचेराहरूले फिस्टे चरालाई हेर्दै सोधेछन्, “ए फिस्टे भाइ, के भयो तिमीलाई ?” “मलाई शिकारीले कुन बेला गोली हान्ने हो, डरले जिउनै सकिरा’छैनँ भन्या ।” त्यसो भनेको सुनेर एउटा बचेराले चिन्तित हुँदै माउलाई सोधेछ, “आमा, हामीलाई नि गोली हान्यो भने के गर्ने ? आमालाई चिन्ता लाग्दैन ?” “चिन्ताले खतराबाट कहिल्यै बचाउन सक्दैन ।” “चिन्ता उत्पन्न भयो भने कसरी समाधान गर्ने थाहा छ ?” “आफ्नो पखेटा फराकिलो गरी यसरी फिँजाउनुपर्छ । उड्ने चराहरूसँग चिन्ता गर्ने फुर्सद पनि हुँदैन ।” माथि आकाशतिर उडिरहेकी माउ भँगेरालाई पछ्याउँदै बचेराहरूले जोडले पखेटा फटफटाए । ‘ढिच्याउँ !’ बन्दूकको आवाजसँगै एउटा चरा जमिनमा खस्यो । त्यो त एकछिन अघि रूखको हाँगामा बसिरहेको…

​रोजाइको दोबाटोमा​

जीवन रोजाइको श्रृङ्खला नै हो । फुक्का चाउचाउ खाऊँ कि पकाएर खाऊँ भन्ने सानो चिन्ताको विषयदेखि लिएर एउटा लुगा छान्दा पनि मानिसहरूले धेरै पटक सोच्ने गर्छन् । अझ ‘Any Drink’ भनेर लेखिएको बटन भएको भेन्डिङ मेसिन पनि छ । विद्यालय, जागिर, पति-पत्नी इत्यादि जीवनसँग सम्बन्धित विषय हो भने रोजाइको विषय अझ गम्भीर बन्न पुग्छ । हामीले भविष्यका दिनहरू देख्न सक्ने भएको भए कति राम्रो हुन्थ्यो होला ! भविष्यमा हामीहरू खुशी देखिन्छौं भने हामीले असल रोजाइ रोज्यौं भन्ने कुरा हो । तर हामीसँग त्यस्तो कुनै शक्ति छैन । त्यसोभए कसो गरेमा आनाकानी गर्ने मनलाई दृढ गराउन सकिन्छ होला ? एउटालाई रोज्नु भनेको बाँकीलाई चाहिँ त्याग्नु हो । त्याग्नुपर्ने कुरालाई दोमन नगरी त्यागेर त्यसलाई पक्रिराखेन भने मन एकदमै हलुको हुनेछ । अनि…

​दक्षताभन्दा मूल्यवान् कुरा​

सन् १९७६, सेप्टेम्बर १६ तारिख, सोभित युनियनको एउटा सहरमा गुडिरहेको बस एक्कासि अनियन्त्रित भएर नदीमा खस्न पुग्यो । त्यो दृश्य देखेर एक जना पुरुष तुरुन्तै नदीमा हामफाले । कालो धूवाँले गर्दा अगाडि केही देख्न सकिँदैनथ्यो, अनि पानी पनि चिसो थियो, तर तिनले आफ्नो सारा शक्ति लगाएर यात्रुहरूलाई नदीबाहिर निकाले । तिनी थिए, प्रसिद्ध पौडीबाज शावर्ष कारापेट्यान, जो ११ पटक विश्व कृतिमान तोड्न, १३ पटक यूरोप च्याम्पियन र १७ पटक विश्व च्याम्पियन जित्न सफल भएका थिए । ३० पटकभन्दा बढी डाइभ गरेर ३० जनालाई उद्धार गरेपछि तिनी ढले । त्यस दिनदेखि तिनलाई निमोनिया र सेप्टिसेमिया भयो । अनि ४६ दिनपछि होशमा आउँदा शरीर पूरै बिग्रिएर तिनी फेरि पौड प्रतिस्पर्धामा उत्रिन नसक्ने भए । जिन्दगीको सबैभन्दा उत्कृष्ट समय व्यतीत गरिरहेका तिनको निम्ति…

​खुशी हुने अभ्यास​

बिहान अलिबेर सुत्न पाए हुन्थ्यो, मौसम सफा र घमाइलो भए हुन्थ्यो, बिहान काममा जाँदाखेरि ट्राफिक जाम नभए हुन्थ्यो, मेरो प्रोजेक्ट पारित भए हुन्थ्यो, मेरी पत्नीले कचकच नगरे हुन्थ्यो, विद्यालयमा छोराको राम्रो अङ्क आए हुन्थ्यो ... मानिसमा निरन्तर कुनै न कुनै कुराको चाहना हुन्छ । तर के संसार हामीले चाहेअनुसार चल्छ र ? अलार्मको आवाज नसुनेकोले ढीलासम्म सुतेर हस्याङफस्याङ गर्दै बाहिर निस्केको तर पानी परिरहेको छ, अनि काममा जाँदा गाडी जाममा परेर अफिसमा ढीला पुगियो, त्यसमाथि आजै मालिक चाँडै आइपुगेर यो प्रोजेक्ट के हो भन्दै कराए, अनि काम सकेर घर गएपछि मज्जाले आराम गर्न मन भए पनि पत्नीले कचकच गरिन्, र छोराले कक्षामा सबैभन्दा कम अङ्क ल्यायो ... यसरी आफूले चाहेअनुसार नहुँदा गनगन उत्पन्न हुन्छ । तर त्यसो भन्दैमा सधैँ गनगन…

​उडान भ्रम​

विमान उडानका दुई वटा नियमहरू छन् । ती हुन्, प्रत्यक्षदर्शन उडान नियम(Visual Flight Rules, VFR) र यान्त्रिक उडान नियम(Instrument Flight Rules, IFR) । विमान चालकले ककपिटबाट बाहिर हेर्दै विमान चलाउने प्रक्रियालाई प्रत्यक्षदर्शन उडान नियम भनिन्छ भने, पूर्ण रूपमा उपकरणमा भर पर्दै नियन्त्रण केन्द्रबाट आएको निर्देशनअनुसार विमान चलाउने प्रक्रियालाई यान्त्रिक उडान नियम भनिन्छ । प्रत्यक्षदर्शन उडान नियममा विमानले धेरै चक्कर काट्दा अथवा विमान उल्टो परेर उड्दाखेरि एकदमै कौशल चालक समेत उडान भ्रममा पर्ने सम्भावना हुन्छ । समुद्र आकाशजस्तै देखिन्छ, अनि राति पृथ्वीमा बलिरहेको बत्तीको ज्योति आकाशका ताराहरूको ज्योतिजस्तै देखिन्छ । विमान तलतिर झरिरहेको भए पनि चालकलाई माथितिर गइरहेको जस्तो लागेर विमान जमिनमा दुर्घटनाग्रस्त पनि हुने गर्छ । चालकले दिशाको समझ गुमाउन पुगेको जोखिमपूर्ण अवस्थामा आफ्नो अनुभव वा निर्णयमा भन्दा बरु यान्त्रिक…

नज प्रभाव (Nudge Effect)

भऱ्याङ र एस्केलेटर(escalator, लिफ्ट) सँगसँगै छ भने प्रायः मानिसहरू सुविधाजनक एस्केलेटर प्रयोग गर्न रुचाउँछन् । तर स्वीडेनको राजधानी सहर स्टकहोमको रेल स्टेसनमा एस्केलेटरभन्दा भऱ्याङ नै अझ लोकप्रिय छ । त्यसको कारण के होला ? पहिला यो ठाउँमा पनि अरू रेल स्टेसनहरूमा जस्तै मानिसहरूले एस्केलेटर नै प्रयोग गर्ने भएकाले एकदमै भीड लाग्थ्यो । मानिसहरूको स्वास्थ्य सुधार्न र एस्केलेटरमा लाग्ने भीडभाड कम गराउनको निम्ति स्वीडिस सरकारले मानिसहरूलाई भऱ्याङ प्रयोग गर्न सल्लाह दिएको थियो, तर यो व्यर्थ भयो । धेरै अनुसन्धानपछि सरकारले ‘पियानो भऱ्याङ’ बनाउने निर्णय लियो । भऱ्याङमा पाइला टेक्दैपिच्छे गीतको धुन बज्ने भएकोले बच्चादेखि लिएर बूढापाकासम्म, अनि शारीरिक रूपमा अशक्त भएका मानिसहरूले समेत भऱ्याङ प्रयोग गर्न थाले । मानिसहरूलाई कुनै दबाबविना तुरुन्तै सकारात्मक रोजाइ लिनतर्फ प्रेरित गराउने यो प्रक्रियालाई ‘नज प्रभाव’…

खराब टिप्पणी नभएको लेख

कसै-कसैले टिप्पणी हुँदै नहुनुभन्दा बरु खराब टिप्पणी भए पनि हुनु नै राम्रो हो भन्ने गर्छन्, तर तिनीहरूले आफ्नो बारेमा लेखिएका निन्दात्मक टिप्पणीहरू देखे भने तिनीहरूको सोचाइ नै परिवर्तन हुने गर्छ । धेरै समूहहरू खराब टिप्पणीहरू मेटाउन लागिपरिरहेको भए पनि यो एउटा चुनौतीपूर्ण काम बनेको छ । तर कुनै एक साइटमा नकारात्मक टिप्पणी एउटा पनि नभएर प्रख्यात बनेको छोटो लेख छ । त्यसको विषयवस्तु यसप्रकार छ : “यदि तपाईं ४०देखि ४९ वर्षको हुनुहुन्छ, र तपाईंको छोरी छ भने, अलि अप्ठ्यारो लागे पनि मलाई एक चोटि मात्र ‘मेरी छोरी’ भनेर बोलाइदिनुहुन्छ कि ? मलाई ‘मेरी छोरी’ भनेर बोलाउनुहुने मेरी आमा हुनुहुन्न । यसकारण म त्यो एक पटक सुन्न चाहन्छु ।” यो छोटो लेखमा हजारौँ टिप्पणीहरू पोष्ट गरिए । “मेरी छोरी, माया गर्छु,”…

बुबाको डाइट

विद्यालयका दिनहरूपछि कहिल्यै व्यायाम नगरी आफ्नो डाइट नियन्त्रण गर्न असफल भएका ३५ वर्षीय अमेरिकी नागरिक एडुआर्डो कमार्गोले यस पटक आफैलाई नयाँ डाइटको चुनौती दिए । उनले दैनिक खाने भोजनमा कटौती गर्दै खानपानमा विशेष ध्यान दिने, ताजा फलफूल र सागसब्जी खाने अनि पानी धेरै मात्रामा पिउँदै हरेक हप्ता ३२ कि.मि. दौडिने योजना बनाए । तौल घटाउने एउटै उद्देश्य लिएर दौडने क्रममा उनलाई उल्टी आउलाझैँ भएको थियो । त्यसो हुँदा पनि उनी निरन्तर दौडिरहे, जसको परिणामस्वरूप उनी २ महिनामै ९५ के.जी. तौलबाट २० के.जी. घटाउन सफल भएका थिए । उनले तौल घटाउनमा किन यसरी मरिहत्ते गरेका होलान् ? त्योचाहिँ शरीरलाई सुन्दर बनोट दिनको निम्ति नभएर आफ्नी कान्छी छोरी ज्याजलिनलाई बचाउनको निम्ति थियो । ज्याजलिनलाई जन्मिएदेखि बिलीरी अस्ट्रेसिया भन्ने कलेजोसम्बन्धी खतरनाक रोग लागेको…

खडेरी पर्दा

दुई जना कामदारहरू रूख काट्नलाई पहाडमा उक्लिएछन् । रूख काटिसकेपछि तिनीहरूले त्यस रूखमा वार्षिक घेरा देखेछन् । त्यो देखेपछि जवान कामदारले भनेछ, “यहाँ हेर्नुस् त । यी ५ वटा घेराहरू एक-अर्कामा एकदमै नजिक छन् । यहाँ ५ वर्षसम्म खडेरी परेको थियो जस्तो छ ।” खडेरी पर्दा रूखहरू एकदमै बिस्तारै बढ्ने भएकोले त्यसमा लाग्ने वार्षिक घेराहरू एक-अर्कामा नजिक हुने कुरा ती जवान कामदारलाई राम्ररी थाहा थियो । उसको कुरा चूपचाप सुनिरहेका बुज्रुक कामदारले यसो भनेछन्, “तिम्रो कुरा ठीक हो । तर यहाँ, अझ महत्वपूर्ण एउटा कुरा छ । खडेरी परेको समयमा रूखहरूले आफूलाई आवश्यक पर्ने पौष्टिक तत्व र पानी प्राप्त गर्नको लागि जमिनको भित्री गहिराइसम्म जरा गाड्छ । त्यसो हुँदा जराहरू अझ बलियो हुन्छ र खडेरी सकिएपछि रूखहरू छिटो-छिटो बढ्न सक्छन्…

​एक चोटि सुरु गऱ्यो भने​

के तपाईंलाई ‘लेखकको अवरोध (Writer’s Block)’ भन्ने भनाइ थाहा छ ? लेखकले कुनै लेख लेख्न लाग्दा कतै त्यो लेख त्यति प्रभावशाली नबन्ने हो कि भन्ने डरले गर्दा कलम उठाउन नसक्ने अवस्थामा यो भनाइ प्रयोग हुन्छ । त्यो अवरोधलाई हटाउने सर्वोत्तम तरिका भनेको नै एक वाक्य लेख्न थालिहाल्नु हो । आफूले गर्न चाहेको काम अथवा गर्नुपर्ने कामलाई यदि पन्छाइन्छ भने अब त्यो काम सोच्न पनि गाह्रो छ भन्न पुगिन्छ । अझ खुलेर भन्नुपर्दा, वास्तवमा त्यो काम सोच्न पनि गाह्रो भएकोले सुरु गर्न नसकिने होइनकि अहिलेसम्म सुरु नगरेकोले त्यो काम गर्ने उत्प्रेरणा नजागेको मात्र हो । मनोचिकित्सक एमिल क्रेपेलिनको ‘कामप्रति उत्साह सिद्धान्त’अनुसार, जब हामी कुनै काम गर्न थाल्छौं तब हाम्रो मस्तिष्कको केही भाग उत्साहित हुन्छ र त्यसले शरीरलाई त्यो काम गरिरहने बनाउँछ…

​सफलताको सम्भावना​

२०औँ शताब्दीका उत्कृष्ट चित्रकार पिकासोले करीब २०,००० वटा चित्रहरू कोरेका थिए, अनि विश्व-प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री आइन्सटाइनले करीब २४० वटा थेसिसहरू लेखेका थिए । जर्मनीका सङ्गीतकार तथा रचनाकार बाचले प्रत्येक हप्ता सङ्गीत रचना गरेका थिए, मोजार्टले ६०० वटाभन्दा बढी गीतहरूको रचना गरेका थिए, अनि आविष्कारक एडिसनले एउटा आविष्कारको निम्ति १,०३९ पटक कोसिस गरेका थिए । अनि फिगर स्केटिङकी रानी कहलिएकी गिम यन आ, एउटा जम्प गर्ने सीप सिक्नको निम्ति ३,००० पटकभन्दा बढी लडेकी थिइन् । रचनासम्बन्धी कुनै एक कौशल सल्लाहकारको सर्वेक्षणअनुसार दोस्रो श्रेणीका कविहरूभन्दा पहिलो श्रेणीका कविहरूले गुणस्तरहीन कविताहरू धेरै लेखेका थिए । पहिलो श्रेणीका कविहरूले अझ धेरै कविताहरू लेखेका हुनाले गुणस्तरहीन कविताहरू पनि धेरै लेखे भन्ने अर्थ हो । क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका प्राध्यापक सिमन्टनले ‘जिनियसको उत्पत्ति’ भन्ने पुस्तकमा यसरी भनेका छन् :…

प्रेम भनेको के हो ?

“तपाईंले आफ्नो साथीलाई उसको सर्ट एकदमै राम्रो छ भन्नुभएको थियो, उसले प्रायः त्यो सर्ट मात्र लगाएर हिँड्छ ।” “पियानो प्रस्तुति हुँदा, मलाई मञ्चमा एकदमै डर लागिरहेको थियो । मैले दर्शकहरूको बीचबाट एकलै हात हल्लाउँदै मुस्कुराइरहनुभएका मेरा बुबालाई देखें, तब मेरो मनबाट सबै डर हराएर गयो ।” “पसीनाले गर्दा बुबाको शरीरबाट नराम्रो गन्ध आए पनि आमाले बुबालाई हेर्नुहुँदै, “तपाईं रोबर्ट रेडफर्डभन्दा पनि ह्यान्डसम हुनुहुन्छ” भनेर भन्नु नै प्रेम हो।” “आफूले दिनभरि एकलै छोडेको भए पनि घरमा पालेको कुकुरले आएर तपाईंको अनुहार चाट्छ भने त्यो नै प्रेम हो ।” “बाथ रोग लागेकोले मेरी हजुरआमा निहुरेर खुट्टाका औँलाहरूमा नङपालिस लगाउन सक्नुहुन्न । तब मेरा हजुरबुबाले सधैँ हजुरआमाको खुट्टामा नङपालिस लगाइदिनुहुन्छ, जो आफू पनि बाथको रोगी हुनुहुन्छ ।” “कसैलाई मन पराएको छ भने परेला…