विश्वास र जीवन

हर्षपूर्ण हाइ फाइब !

खुशी अभिव्यक्त गर्नको निम्ति दुई जना व्यक्तिले हात उठाएर एक-अर्काको हत्केला पड्काउने प्रवृत्तिलाई हाइ फाइब(High Five) भनिन्छ । खेलकुदको दौरान खेलाडीहरूले टिम वर्क बनाउनको निम्ति प्राय: एक-अर्कालाई हाइ फाइब गर्ने गर्छन् । असल परिणाम ल्याएको टोलीले प्राय: हाइ फाइब गर्ने, हात मिलाउने र अँगालो हाल्ने जस्ता गतिविधिहरू गर्ने गरेको कुरा एउटा अध्ययनले देखाएको छ । शिक्षकले विद्यार्थीहरूको पिठ्यूँ वा काँध थपथपाउनुको कारणचाहिँ कक्षाका गतिविधिहरूमा उनीहरूलाई संलग्न गराउनमा हौसला दिनको निम्ति हो भन्ने कुरा अर्को अध्ययनले देखाएको छ । कुनै खुशीको कुरा हुँदाखेरि आफैले पनि थाहा नपाई ताली बजाउने गरिन्छ, ताली बजाउँदाखेरि सकारात्मक महसुस प्राप्त हुनुको साथै स्फूर्ति, खुशी र आत्मविश्वासको अनुभूति हुन्छ । ताली बजाउनु स्वास्थ्यको लागि पनि लाभदायक हुन्छ । सुझाव निम्न उल्लेखित अवस्थाहरूमा हाइ फाइब गर्नुहोस् : बिहान…

​टि-म्याक टाइम​

सन् २००४ डिसेम्बर ९ तारिखमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको दुई वटा बास्केटबल टोली- ह्यूस्टन रकेट र सान आन्टोनियो स्पर्सबीच बास्केटबल प्रतिस्पर्धा भएको थियो । खेल सिद्धिन ४१ सेकेन्ड मात्र बाँकी हुँदा खेलको स्कोर ६८:७६ थियो, ह्यूस्टन रकेट ८ अङ्कले पछि परेको थियो । अब सान आन्टोनियो स्पर्सले खेल जित्ने भयो भन्ने सोचेर आधाभन्दा बढी दर्शकहरू रङ्गशालाबाट बाहिरिएका थिए । त्यसपछि ‘टि-म्याक’ नामले बोलाइने ह्यूस्टन रकेट टोलीका खेलाडी ‘ट्रेसी मेकग्रेडी’ले एकदमै उत्कृष्ट खेल देखाउन थाले । टि-म्याकले ३ स्कोर गरेर ७१ अङ्क बनाए भने स्पर्सले चाहिँ फ्रि थ्रोबाट २ अङ्क हासिल गरेर ७८ अङ्क बनायो । त्यसपछि टि-म्याकले थ्री-पोइन्टर र फ्रि थ्रोबाट १ अङ्क हासिल गरेर कुल ४ अङ्क हासिल गरे भने विपक्षी टोली, स्पर्सले पनि थप २ अङ्क हासिल गऱ्यो ।…

जीवन्त वार्तालापको निम्ति उत्साहजनक प्रतिक्रिया दिने !

परिवारसँग वार्तालाप गर्दाखेरि यहाँहरू कस्तो प्रतिक्रिया दिने गर्नुहुन्छ ? ध्यानै नदिईकन सुनेजस्तो मात्र गर्ने अथवा व्यस्तताको बहाना बनाउँदै तर्किने गरिरहनुभएको त छैन ? परिवारका सदस्यहरूले एक-अर्कालाई बुझ्नको निम्ति वार्तालाप महत्त्वपूर्ण हुन्छ । सद्भावपूर्ण परिवारको निम्ति यो एउटा आधार पनि हो । उत्साहजनक प्रतिक्रिया दिँदै एक-अर्कासँग वार्तालाप गऱ्यो भने वार्तालाप अझ रोचक बन्न पुग्छ । किनभने चासो र आदरको अभिव्यक्ति दिँदाखेरि सुन्ने व्यक्तिलाई राम्रो लाग्छ । बोल्ने व्यक्तिलाई सुन्ने व्यक्तिले आफूलाई बुझिदिएको छ भन्ने लाग्नेछ, त्यसो हुँदा उसले खुलेर कुराकानी गर्नेछ । वार्तालापद्वारा प्रेम पनि निश्चय बढ्नेछ । यो महिनामा आफ्नो परिवारको कुरा सुनेर सक्रियतापूर्वक प्रतिक्रिया जनाउनुहोस् ! सुझाव कसैले बोलिरहेको छ भने ध्यान दिएर सुनिदिने बोल्ने व्यक्तिको भावलाई “ए,” “त्यै त,” अथवा “ठीक हो” भन्दै बुझिदिन कोसिस गर्ने “हो र…

​आमाको विश्वास​

सन् १९६० सेप्टेम्बर १७ तारिखमा रोम ओलम्पिक हेरिरहेका थुप्रै मानिसहरूको ध्यान एक जना अमेरिकी महिला खेलाडीमा केन्द्रित भयो । ती महिलाले १०० मिटर दूरीको दौड ११ मिनेटमा पार गरेर स्वर्ण पदक हासिल गरेकी थिइन् । त्यसपछि २०० मिटर र ४०० मिटर दूरीको रिले दौडमा थप दुई वटा स्वर्ण पदक जितेर कुल तीन वटा स्वर्ण पदक हात पार्न सफल भएकी ती स्त्री नै ‘विल्मा रुडल्फ’ हुन् । तर उनलाई यस्तो चर्चाको पात्र बनाएको चाहिँ तीन वटा स्वर्ण पदकले थिएन । त्योचाहिँ सानैदेखि हिँड्न पनि नसक्ने गरी उनी गम्भीर पक्षाघात रोगले ग्रसित अवस्थामा रहेको यथार्थताले गर्दा थियो । ती महिलाले आफ्नो सफलताको राज यसरी बताइन् । “यसको सबै श्रेय मेरी आमालाई जान्छ । आमाले सधैँ ममा ‘उत्कट इच्छा गरेमा सबै कार्य गर्न…

योचाहिँ ( ) हो

यसले तपाईंको हृदयमा हलचल मच्चाइदिन्छ । यसले तपाईंलाई जे गर्न पनि तम्तयार गराइदिन्छ । यो छ भने गुनासो नै आउँदैन । यो पाउनलाई अर्को कुनै कुरा गुमाउनुपर्छ । तपाईंले यसलाई आफ्नो हृदयमा मात्र सीमित हुन दिनुहुँदैन । योचाहिँ तपाईंले आफ्नो सीमाभित्र उत्कृष्ट गर्दैमा पाइहाल्ने कुरा होइन । तपाईंले आफ्नो सीमालाई तोड्नुभएमा यो पाउन सक्नुहुनेछ । यो नभएको मानिसचाहिँ संसारको सबैभन्दा दयनीय मानिस हो । योचाहिँ जोसुकैले लिन सके पनि, दुःखको कुराचाहिँ यसलाई आफ्नो नबनाईकनै संसार छोडेर जाने मानिसहरू अझ धेरै छन् । यसलाई त्यत्तिकै लिएर मात्र राख्यो भने यो जस्ताको तस्तै रहन्छ, तर कार्यान्वयन गरेको क्षणदेखि यो वास्तविकता बन्दछ । यसलाई बाधा पुऱ्याउने कुराचाहिँ परिस्थिति वा कठिनाइ होइन तर ‘स्थिरता’ हो । त्यो के होला ? त्यो नै ‘सपना’ हो…

बिर्सिने आशिष्

अघिदेखि खोजिरहेको गाडीको चाबी हातमै छ त । तिमीले हराएको फोनको घण्टीको आवाज त घर्राभित्रबाट आइरहेको छ । तिमीले धुइँधुइँती खोजिरहेको रिमोट मैले फ्रिजभित्र भेट्टाएँ । आफ्नो बिर्सिने बानीका कारण यहाँहरूले यीमध्येको एउटा अवस्था भए पनि अनुभव गर्नुभएको छ होला । तर यदि आफूसँग घटेका घटनाहरू एउटै पनि छुटाईकन सबै याद भइरह्यो भने के हुन्छ होला ? वास्तवमा बेलायतको विश्वविद्यालयका एक जना विद्यार्थीलाई आफू १० वर्षको छँदादेखिका सबै, कुन दिनमा कसलाई भेटेको, के खाएको अनि त्यो दिनको मौसम कस्तो थियो भन्नेजस्ता कुराहरू स्पष्ट याद छ । त्योचाहिँ कुनै फोल्डरमा राखिएका तस्वीरहरूलाई आँखा अगाडि ल्याएर राखिदिएजस्तै हो । त्यस्ता लक्षणहरूलाई ‘हाइपरथिमेजिया’ भनिन्छ । योचाहिँ कुनै अध्ययन वा सिकाइविना नै असामान्य तवरमा आफ्नो जीवनका सबै अनुभवहरू र आत्मकथात्मक स्मृतिहरू विस्तृत रूपमा याद…

परिवारलाई चियाले सत्कार गर्ने !

चियाचाहिँ पूर्व-पश्चिम दुवैतिर लोकप्रिय बनेको पेय पदार्थ हो । चियाको गाढा स्वादको मज्जा लिनु छ भने चियाको लागि पानी बसाल्नेदेखि लिएर त्यसलाई कपमा राख्नेसम्मका प्रत्येक चरणहरूमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । चिया बनाउन जति समय र परिश्रम लागेको हुन्छ, चियाको स्वाद लिँदै बिस्तारै सुरुप-सुरुप पिएमा उति नै त्यसको मज्जा लिन सकिन्छ । चियाचाहिँ मानिसहरूबीच बातचीतको एउटा माध्यम पनि हो, किनकि सँगै बसेर एक कप चिया पिउँदा त्यहाँ स्वतः बातचीत गर्ने माहोल सिर्जना हुन्छ, अनि बातचीत गर्दैजाँदा एक-अर्कालाई अझ राम्ररी जान्न पुगिन्छ । यो महिनामा आफ्ना मायालु परिवारसँगै एक कप मीठो चिया पिउने समय लिनुहोस् । परिवारजनलाई विशेष अतिथि ठानेर हृदयदेखि चियाले सत्कार गर्दै रमाइलो कुराकानी गरिहेर्नुहोस् । साँच्चै हृदयभित्र पनि मीठो सुगन्ध प्रवाह हुनेछ । सुझाव परिवारजनको रुचिअनुसारको चिया, कफि…

हरेक दिन मीठो खाने

कुनै एक निम्न माध्यमिक विद्यालयका एक जना शिक्षकले विद्यार्थीहरूलाई सोधेछन् । “एक जना मानिसले बजारबाट १० वटा स्याउहरू किनेछन्, तर घर आएर नियालेर हेर्दा त हरेक स्याउमा कुनै न कुनै खराबी थियो । ती स्याउहरूलाई लगेर साट्न पनि अप्ठ्यारो थियो, पसलेलाई दोष दिनुको कुनै अर्थ थिएन । ती स्याउहरू त्यत्तिकै खान तिनी बाध्य भएछन् । अब भन्नुहोस्, ती मानिसले एक दिनमा एउटा स्याउ गरेर खाए भने कसो गरेमा दिनहुँ खुशीसाथ खान सक्छन् होला ?” एक जना विद्यार्थीले तुरुन्तै जवाफ दिए । “जुन स्याउ खाए नि भयो, किनभने सबै स्याउहरू बिग्रिएका छन् ।” अर्का विद्यार्थीले पनि भने । “म भएको भए सबैभन्दा नमीठो देखिने स्याउदेखि खान सुरु गर्थें ।” त्यसपछि अर्का एक जना विद्यार्थीले हात उठाए । “म दिनहुँ स्वादिलो देखिने…

दिदीको प्रेमको स्वीकारोक्ति

चन्द्र पात्रोअनुसार नव वर्ष परेको जाडो बिदामा म प्राथमिक तहको दोस्रो श्रेणीमा थिएँ । पहिला नजिकै बस्नुहुने मेरी फुपू टाढाको सहरमा सर्नुभएपछि एक दिन हामीलाई भेट्न आउनुभयो । लामो समयपछि भेट भएको उहाँको परिवारसँगै हामीले हर्षपूर्ण समय बितायौं । फर्कनुअघि फुपूले बिछोडिनुपरेकोमा क्षमाप्रार्थी हुँदै मलाई र बहिनीलाई आफ्नो घर लगेर डुलाउने अनि मीठो परिकार खुवाउने इच्छा गर्नुभयो । मलाई फुपू मन पर्थ्यो, अनि म उहाँसँगै जान पनि चाहन्थें, तर स्कूल सुरु हुनै लागेको र त्यसमाथि मलाई गाडीमा यात्रा गर्दा गाह्रो हुने भएकोले बुबा-आमाले मलाई जान दिनुभएन । अन्त्यमा फुपूले ७ वर्षकी मेरी बहिनीलाई मात्र लिएर जानुभयो । त्यो दिन मलाई थोरै एकलो महसुस त भयो, तर बिहिनीलाई खेलाउने जिम्माबाट मुक्त भएकीले राम्रो पनि लाग्यो । एक दिन, दुई दिन गर्दै…

हान यु मि / छाङवन, कोरिया

स्वतन्त्र अभियन्ताकी छोरी

पहिलो विश्व युद्ध चर्किएको सन् १९१५मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित लस एन्जलसमा दोस्रो पुस्ताको कोरियाली अमेरिकी सुसान आनको जन्म भयो । प्रशान्त युद्ध१ छेडिएको समयमा तिनी अमेरिकी नौसेनामा भर्ती हुनको निम्ति स्वेच्छाले लागिन्, तर तिनी एक एसियाली नागरिक भएकीले अधिकृत परीक्षामा अनुत्तीर्ण भइन् । तिनको अर्को प्रयासपछि तिनी अमेरिकी नौसेनामा भर्ती हुने प्रथम एसियाली अमेरिकी महिला बन्न पुगिन् । तिनी अधिकृत बनिसकेपछि पनि तिनलाई एसियाली भएकै कारण कोड ब्रेकिङ काम गर्नबाट ६ महिनासम्म वञ्चित गरियो । यद्यपि पछि गएर तिनको क्षमतालाई मान्यता दिइयो । तिनी अमेरिकी सशस्त्र बलमा क्रिप्टानालाइसिस विशेषज्ञ बन्ने पहिलो एसियाली अमेरिकी नागरिक बनिन् । १. सन् १९४१देखि १९४५सम्म जापान र छिमेकी देशहरूबीच भएको युद्ध, दोस्रो विश्व युद्धका दौरान जापानले पल हार्बरमा एक्कासि गरेको आक्रमणसँगै सुरु भएर जापानको…

सुरु गर्ने समय

शक्तिशाली आँधीका कारण छानो भाँचिएको एउटा घर थियो । पानी पर्दा छतबाट पानी चुहिने भए पनि घरधनीले छत मर्मत गर्नेबारे सोच्नसमेत सकेन । घरधनीले सोच्यो, ‘पानी पर्न रोकिएपछि छत मर्मत गर्नुपर्ला ।’ पानी पर्न रोकिएपछि सफा आकाश देखेर घरधनीले आफ्नो मन परिवर्तन गऱ्यो । ‘यो हप्ता खेतमा झारहरू उखेल्नुपर्नेछ, त्यसैले म अर्को हप्ता मर्मत गर्नेछु ।’ एक हप्ता बितेपछि घरधनीले छत मर्मत गर्न झर्को मान्यो । ‘केही समय पानी नपर्ने भएकोले बर्खामा मर्मत गर्नुपर्ला ।’ यसरी बारम्बार सार्ने क्रममा बर्खा आयो, र भारी वर्षाका कारण घर तहसनहस भयो । बेलायती मनोवैज्ञानिक रिचार्ड वाइज्म्यानले ३,००० जना मानिसहरूमध्ये कतिले नयाँ वर्षको सङ्कल्प पूरा गरे भनी पत्ता लगाउन सर्वेक्षण गरे । एक वर्षपछि करीब १२% मानिसहरूले मात्र आफ्नो सङ्कल्प पूरा गरे । त्यो…

परमेश्वरको इच्छाअनुसार

क्याथोलिक मण्डलीकी कट्टर विश्वासी, मेरी हजुरआमाको कारणले मैले अन्य धर्मको बारेमा कहिल्यै पनि सोच्न पाइनँ । परमेश्वरको मण्डली धाउनुहुने मेरा दिदी-भिनाजुले मलाई सत्यता जानकारी दिनुहुँदा म ‘बाइबलमा यस्तो वचन रहेछ’ भन्दै उत्सुक त हुन्थें, तर त्योभन्दा बढी बुझ्न मन गर्दिनथें । तर एक दिन दिदी-भिनाजुसँगै परमेश्वरको मण्डलीमा जाँदा मेरो सोचाइ परिवर्तन भयो । त्यो ठाउँका मानिसहरू प्रेमले भरिएका देखिन्थे । मलाई बाइबल अध्ययन गर्न पनि रमाइलो लाग्दैगयो । मैले पाप प्रायश्चितको रहस्यबारे सिकें, अनि ‘मानिस किन यस्तो कष्ट भोग्दै अन्त्यमा मर्नुपरेको होला ?’ भन्ने प्रश्नको उत्तर पनि विस्तृत रूपमा पाएँ । त्यस बेलासम्म म परमेश्वरलाई विश्वास गर्छु भनेर दाबी त गर्थें, तर गाह्रो अवस्था आइपर्दा म विश्वासबाट पछि हट्थें, अनि जिन्दगीलाई कठिन र निरर्थक यात्रा ठान्थें । परमेश्वरको इच्छाबारे ख्यालै…

सेलेन्ने क्रिस्टिन सान्चेज / लस एन्जलस, संयुक्त राज्य अमेरिका

सुरक्षितसाथ लड्ने तरिका

जुडोचाहिँ दुई जना खेलाडीहरूले एक-अर्काको हात समाउँदै विपक्षीको शक्ति प्रयोग गरेर एक-अर्कालाई हुत्त्याउने, पछार्ने, थिच्ने अथवा धकाल्ने खेल हो । जुडो सिकाइँदाखेरि सबैभन्दा पहिला, आक्रमण गर्ने तरिकाभन्दा पनि ब्रेक फल्स(break-falls, लड्ने तरिका) अभ्यास गराइन्छ । ब्रेक फल्स भनेको विपक्षीले एक्कासि हुत्याउँदा अथवा लडाउँदा शरीरलाई जोगाउने तरिका हो । ब्रेक फल्स सिक्ने प्रक्रिया सजिलो छैन । पूरै शरीरमा चोटपटक लाग्न र हानि पुग्न सक्छ, अनि बानी नपरुञ्जेल बारम्बार दोहोऱ्याइरह्यो भने थकित बन्न पुगिनेछ । ब्रेक फल्सचाहिँ विपक्षीलाई हुत्याएर वा ऊसँग कुस्ती लडेर उसलाई हराउने सीप होइन । खेलाडीहरूले लामो समयसम्म अभ्यास गर्नुको कारणचाहिँ गम्भीर चोटपटक लाग्नबाट जोगाउनको निम्ति हो । लडियो भने पनि चोटपटक नलाग्ने गरी लड्नुपर्छ र रोली-पोली खेलौनाजस्तै फेरि उठेर कुस्ती खेल्नुपर्छ । तब बल्ल जित हासिल गर्न सकिनेछ…

बुबाको अन्तिम उपहार

दिवङ्गत छोरीको नाम सधैँ एउटा बहुमूल्य प्रकाशको रूपमा चम्किरहोस् भन्ने एक बुबाको निश्चल प्रेमद्वारा इ जिन ए मेमोरियल पुस्तकालयको निर्माण गरिएको हो । पुस्तकालयको भित्री भित्ताहरूमा कुँदिएका शिलालेखहरू ‘सबैभन्दा उत्कृष्ट नाम भएको भवन’, ‘सबैभन्दा सुन्दर पुस्तकालय’, ‘दुःखद कहानी भएको पुस्तकालय’, ‘कोरियामा अनुदानमा आधारित पहिलो पुस्तकालय’ ⋯ यी सबैचाहिँ सदेमुन झ्यालखाना ऐतिहासिक सङ्ग्रहालयको नजिकै अवस्थित इ जिन आ मेमोरियल पुस्तकालयका उपनामहरू हुन् । त्यसोभए इ जिन आ को हुन् र पुस्तकालय स्थापना गर्नुको कारण के हो ? इ जिन आचाहिँ एक कान्छी छोरी थिइन्, जसले दोभाषे बनेर आफ्ना आमा-बुबालाई गर्व महसुस गराउने सपना देखेकी थिइन् । तर सन् २००३ जुनमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको बोस्टनमा अध्ययन गर्दा, एउटा अप्रत्याशित दुर्घटनामा उनको निधन भयो । दुर्घटना हुनुभन्दा दुई हप्ताअघि मात्र, उनका बुबा व्यावसायिक…

एक मुठ्ठी बिउबाट

सन् १९७९ मा भारतको आसाम राज्यमा ठूलो बाढी आयो । बाढी आएको ठाउँ पूर्ण रूपमा तहसनहस भयो । पेइङ नाउँ गरेका एक जना किशोर केटाले ध्वस्त जमिनमा रूख रोप्न सुझाव दिए । तर कसैले पनि उसको कुरालाई गम्भिरतापूर्वक लिएनन् । हार नमानी, पेइङ आफैले मुठ्ठीभर बाँसका बीउहरू रोपे । ३० वर्षपछि, त्यो मुठ्ठीभर बाँसको बीउ विभिन्न वन्यजन्तु र बोटबिरुवाहरूले भरिएको एउटा विशाल जङ्गलमा परिणत भयो ।

स्पष्ट सङ्केत

‘वाइल्ड वेस्ट’ उपन्यासका प्रमुख पात्रले आफ्नो व्यवसायलाई प्रवर्द्धन गर्नका लागि एउटा चिन्हमुनि यसो भनेर लेख्छन् । “एउटा अङ्गुरले अर्को अङ्गुरलाई रङ्ग परिवर्तन गर्न मद्दत गर्छ ।” यसको अर्थ हो, जब दाखबारीमा भएको अङ्गुरको झुप्पामा एउटा अङ्गुर पाक्न थाल्छ, त्यसले अर्को अङ्गुरलाई इन्जाइम(enzyme) र सुगन्ध पठाउँछ, र त्यसको प्रभावले गर्दा अर्को अङ्गुर पनि पाक्न थाल्छ । फेरि भन्नुपर्दा, एउटा अङ्गुरले अर्को अङ्गुरलाई अब परिवर्तन हुने र पाक्ने समय भयो भनेर एक प्रकारको सङ्केत पठाउँछ । त्यसै गरी, जब हामी असल बोली, व्यवहार र चरित्रका साथ अघि बढ्छौं, तब हाम्रा वरपरका मानिसहरू पनि परिवर्तन हुन थाल्छन् । यसका लागि कुनै विशेष शब्दको आवश्यकता पर्दैन । किनभने शब्दभन्दा कार्य नै बढी प्रभावशाली हुन्छ ।

म खुशी छु, किनभने म मुस्कुराउँछु

सधैँ उज्ज्वल र हँसिलो अनुहार बनाउनु राम्रो हो, तर कहिलेकहीँ त्यसो गर्न सकिँदैन । यद्यपि यस्तो समयमा पनि मुस्कुराउन सक्ने एउटा रहस्य छ, त्यो नै केवल मुस्कुराउनु हो । वास्तवमा, ‘फेसियल फिडब्याक हाइपोथेसिस’(Facial Feedback Hypothesis) भन्ने एउटा अवधारणा छ, जसले हाम्रो अनुहारको हाउभाउले हाम्रा भावनाहरूलाई प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा बताउँछ । जर्मन सामाजिक मनोवैज्ञानिक फ्रिट्ज स्ट्र्याक(Fritz Strack)ले एउटा अनुसन्धानमा सहभागीहरूलाई दुई समूहमा विभाजन गरे, उनले एउटा समूहलाई दाँतले बलपेन च्यापेर कमिक पुस्तक पढ्न लगाए भने, अर्को समूहलाई ओठले बलपेन च्यापेर पढ्न लगाए । प्रयोगपछि दाँतले बलपेन च्यापेका सहभागीहरूले कमिक पुस्तक बढी रमाइलो मानेर पढेको कुरा बताए, किनभने दाँतले बलपेन च्याप्दाको आकारचाहिँ मुस्कुराउँदा ओठको कुना माथि उठेको आकारसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । योचाहिँ इच्छा नभए पनि अथवा खुशी नभएको अवस्था भए पनि…

शब्दमा व्यक्त गर्न नसकिने ज्ञान

ज्ञान दुई प्रकारको हुन्छ, एउटा शब्दमा वर्णन गर्न सकिने ज्ञान र अर्कोचाहिँ शब्दमा वर्णन गर्न नसकिने ज्ञान । पहिलोलाई ‘स्पष्ट ज्ञान’ र दोस्रोलाई ‘मौन ज्ञान’ भनिन्छ । मौन ज्ञानचाहिँ समुद्रको सतहमुनि लुकेको हिउँको ढिक्काजस्तो हुन्छ, जसलाई सजिलै वर्णन गर्न सकिँदैन तर गहिरो अनुभवबाट बुझ्न सकिन्छ । उदाहरणको लागि गाडी चलाउन सिक्नका लागि गाडी चलाउने तरिका लेखिएको किताब पढ्नुभन्दा त्यसलाई चलाउनु उपयुक्त हुन्छ र खाना बनाउनका लागि कुकिङ बुक पढ्नुभन्दा सिधै खाना पकाउनु उत्तम हुन्छ । यसरी प्रत्यक्ष अनुभवबाट प्राप्त हुने विशेष अनुभूति, सीप र व्यवहारिक ज्ञानलाई मौन ज्ञान भनिन्छ । प्रेम पनि एक प्रकारको मौन ज्ञान हो । भनिन्छ, कि आफू आमा-बुबा नभएसम्म आमा-बुबाको मन बुझ्न सकिँदैन । आफूले सन्तान जन्माएर हुर्काएपछि मात्र आमा-बुबाको परिश्रम, त्याग र प्रेमको गहिराइ महसुस…

असल मानिस

मृत्युको व्यापारीको निधन योचाहिँ सन् १८८८ मा फ्रान्सको एउटा समाचारपत्रले डायनामाइटका स्विडेनी आविष्कारक अल्फ्रेड नोबेलको निधनको खबर छाप्दा प्रयोग गरेको शीर्षक थियो । यद्यपि त्यो समाचार गलत थियो । वास्तवमा, मर्ने व्यक्तिचाहिँ अल्फ्रेड नोबेल नभएर उनका दाजु लुडविग नोबेल थिए । अल्फ्रेड नोबेल आफू जीवितै भए पनि आफ्नो मृत्युको खबर छापिएको देख्दा स्तब्ध त भए नै, तर उनलाई ‘मृत्युको व्यापारी’ भनिएकोले उनी झन् बढी निराश भए । किनभने उनले संसारको नजरमा आफ्नो छवि कस्तो रहेछ भन्ने कुरा महसुस गरे । भन्ने गरिन्छ, कि यहीँ घटनाबाट विचलित भएका नोबेलले नोबल पुरस्कारको स्थापना गरे । एउटा भनाइ छ, मानिसको वास्तविक चरित्र उसको मृत्युपछि छर्लङ्ग हुन्छ । तर मृत्युअघि अर्थात् कसैले कम्पनी छोड्दा वा समुदाय छोड्दा पनि उसको चरित्र थाहा पाउन सकिन्छ ।…

खार्ने प्रक्रिया

फलामचाहिँ कृषि औजार, उपकरण, हातहतियार लगायत विभिन्न साधनहरू बनाउनका लागि प्रयोग गरिन्छ । फलामलाई औजारको रूपमा प्रयोग गर्नको लागि, सबैभन्दा पहिला त्यो बलियो हुनुपर्छ । तसर्थ फलामलाई बलियो बनाउनका लागि तातो आगोमा रातो हुने गरी तताएर घनले ठोक्नुपर्छ र चिसो पानीमा डुबाउनुपर्छ । त्यसो गरेमा बल्ल त्यसको अशुद्धताहरू हट्छ र त्यसको भित्री बनावट बद्लिएर अझ कडा र टिकाउ हुन्छ । यसलाई नै खार्ने प्रक्रिया भनिन्छ । फलामलाई जति खार्यो त्यो त्यति नै बलियो हुँदैजान्छ । भनिन्छ, कि कोरियाको प्राचीन बेक्जे राज्यमा बनाइएको ऐतिहासिक तरबार ‘छिलजिदो’(सात हाँगा भएको तरवार)लाई १०० पटकसम्म खारेर बनाइएको थियो । एउटा खस्रो फलामको टुक्रालाई बलियो र बहुमूल्य औजारमा परिवर्तन गर्नको लागि अनिवार्य रूपमा खार्नुपर्छ । भनिन्छ, कि मानिसले जति धेरै कठिनाइ भोग्छ, ऊ त्यति नै धेरै…